شرح
( 160 ) مقايسه كنيد با فصل مربوط به ارّان ( زيربخش 10 ) كه براى كامل ساختن متن از آن استفاده مىكنم . نگاه كنيد به :Studies , p . 76 ,و يادداشت من بر :Acta Orientalia Hungarica , III / 3 , pp . 207 - 10 .( 161 ) در فصل مربوط به ارّان كلمهء عقد افتاده است .
( 162 ) در 1021 - 1022 امپراتور باسيليوس دوّم با گيورگى پادشاه گرجستان در جنگ بود . در 1022 پادشاه ارمنستان از سلسلهء واسپوراكان پادشاهى خود را به بيزانس واگذاشت و امپراتور تا خوى پيش آمد . در سالهاى بعدى بيزانسيها مىكوشيدند كه پادشاهى انى را در ارمنستان شمالى فتح كنند . مقايسه كنيد با :Minorsky , Studies , p . 52 .( 163 ) به عقيدهء من اين نام ( ظاهرا نامى خزرى به اضافهء - ترخان ) سرانجام در نام امروزى شبهجزيرهء تامان حلّ شده است ( معلّم من آ . ئى . كريمسكى بخش نخست اين نام راTamaghبه معناى « مصبّ ، دهانه ، خورتنگه » دانسته است . مقايسه كنيد با :Bugdagov , Slovar , p . 376 .( 164 ) نگاه كنيد به :Russian Primary Chronicle، ذيل وقايع 6530 / 1022 :
« مستيسلاو ، كه در تمتركن بود ، به « كاسوگ »Kasogحمله برد . ( نگاه كنيد به مسعودى : كسك - چركس ) . سال 6531 / 1023 : « مستيسلاو با نيرويى از خزران و كاسوگ به جنگ ياروسلاو رفت » . سال 6532 / 1024 : هنگامى كه ياروسلاو در نوووگورود بود ، « مستيسلاو از تمتركن به نزديك كيف رسيد » . نگاه كنيد به : چاپ جديد ، 1950 ، ج 1 ، ص 99 ؛ ترجمهء انگليسى كراسS . H . Cross، ص 223 .
( 165 ) ذيل وقايع 422 / 1031 ( بعد از به تخت نشستن موسى بن فضل ) ، فصل مربوط به ارّان ( زيربخش 11 ) به آمدن روسها براى بار دوّم اشاره دارد : « و او ( موسى ؟ اگر به سبب محو بودن متن ، در قسمت به شروانشاه اشاره نشده باشد ) ، با ايشان در نزديكى باكو جنگيد و شمارى عظيم از جنگاورانشان را كشت و آنان را از كشور خود بيرون راند » . احتمال دارد اين بيانى ديگر از حوادثى باشد كه در متن ما در