V . T . Pashuto , in : Voprost istorii , 1951 , No . 7 , p . 120 .
شرح
( 153 ) تاكنون فرض بر اين بود كه در گاهشمارى روسى ذكر شده است كه امير سوياتو سلاو قلعهء خزران را به نام بلاوژاBela Vezhaدر كنار رود دن تصرف كرد( Cons . Porphyr . , Sarkel ). گرچه در چاپ اخيرHypatios Codex، نگاه كنيد به بالا ، گفته مىشود كه سوياتوسلاو « شهر خزران و بلاوژا » را تصرف كرد .
( 154 ) بار تولد در چندين مورد بر اين مطلب پافشارى مىكند كه تاريخ 358 / 969 تنها به سفر او به جرجان اشاره دارد و مىگويد « امكان زياد دارد كه بين حادثه و روايتى كه جرجانيها براى ابن حوقل نقل كردهاند ( ص 282 ) چندين سال فاصله افتاده باشد » . نگاه كنيد به :« Arabskiye lzvestiya o Russakh » ,كه در 1918 نوشته شد و پس از مرگ بار تولد به چاپ رسيد ، در :Soviet . Vostoko vedenyiye , 1940 , 1 , 350 .بههرحال ، ابن حوقل در دو مورد ديگر ( ص 15 و 281 و شايد بدون توجّه ) تاريخ 358 / 969 را به عنوان تاريخ هجوم تكرار مىكند .
( 155 ) نزديك دربند ، در قسمت عميق دريا ، جزيرهاى وجود ندارد ، امّا در نزديكى مصبّ ترك ، جزايرى هست كه در زمان تيمور پناهگاه گريختگان بود ، نگاه كنيد به :
ظفرنامه ، ج 1 ، ص 773 .
( 156 ) احتمالا اين توضيح خاص ، الحاقى بعدى نويسنده است . نام امير بايد به صورت * احمد بن محمد يزيدى اصلاح شود ( مقايسه شود با زيربخش 11 ) .
( 157 ) احتمالا در جايى نزديك مصب ترك ( دماغهء اگراخان ) پايگاهى داشتهاند ، و گريختگان خزرى از آنجا به وطن خود بازگردانيده شدند .
( 158 ) اگر روس بسيار دور بود ، اين كار غيرممكن بوده است .
( 159 ) همچنانكه به خوبى معلوم است ، كر در دو شاخه به دريا مىريزد كه در ساليان از هم جدا مىشوند . البته نبايد فراموش كرد كه رودى به نام كهنرود ، دور تر ، در جنوب ، طالش ايران جريان دارد . مقايسه كنيد با : مقدّسى ، ص 373 : كهنرود تا رود كر 4 مرحله . در كنار كهنرود شهرى هست ، همان ، ص 355 .