Wehro ? t , p . 7
نشان داده است كه در شاهنامه اين نام به صورت شهد دگرگون شده است .
شرح
( 119 ) اصطخرى ، ص 222 : « زبان خزران نه فارسى است و نه تركى ، و به زبان هيچ گروهى از اقوام بستگى ندارد . » به احتمال زياد زبان جماعت اصلى خزران ( همراه با زبان بلغارى كهن ) با گروه زبانى بسيار خاصى از زبانهاى تركى خويشاوندى داشته است . زبان نوشتارهاى بلغارى قديم و زبان امروزى چواشChuvashنمايندهء آن زبان است . امّا دولت خزر چند ملّيتى بود . از زبان خزرى هيچ مدركى باقى نمانده است .
بنابر الفهرست ، چاپ فلوگل ، ص 20 ، خزران به عبرانى ( يعنى « به الفباى عربى » ؟ ) مىنوشتند . به گفتهء فخر الدين مباركشاه ( 603 / 1206 ) ، چاپ راس ، ص 46 ، خزران الفبايى داشتند « منسوب به روس » ، كه شامل 21 حرف بود و به صورت منفصل از چپ به راست نوشته مىشد . مأخذ فخر الدين ناشناخته است . بار تولد در« O pismennosti u Khazar » in Kultura . . . Vostoka , Baku 1928 , IV , 17 .گزارشى از مأموريت هيئتى از مرسلين به رياست سيريل - كنستانتين ، اسقفى اسلاو ( قرن نهم ) ، نقل مىكند و احتمال مىدهد كه الفباى يونانى حتّى بعد از گرويدن به يهوديت در ميان خزران باقىمانده باشد . اخيرا بر روى دو تكه سفال ( احتمالا از منطقهء درياى آزوف ) خطوطى به صورت حكّاكى يافتهاند : حروف يونانى - روسى است امّا زبان كشف نشده است . نگاه كنيد به :M . I . Artamonov . Soviet arkheol . , 1952 , 60 and plate 14 .( 120 )Barthold , « Khazar » in E . I . ,و مقالهء مفصّلترA . Z . Tog ? an , Hazars in Islam Ansiclopedisi , 1950كه ارزشمند است ، امّا فرضيههاى خطرناك دارد . كتابشناسى تفصيلى خزران را كتابخانهء عمومى نيويورك در بيست صفحه در 1939 منتشر كرده است . قياس كنيد با : مينورسكى ، حدود العالم ، ص 450 - 460 ؛ و نيز نگاه كنيد به :Yakubovsky , « On the topography of Itil' » , etc . , in Soviet Arkheologiya , 1948 , X , 225 - 70 ; B . Rybakov « On the role of the Kazar Kaghanate in the history of Russia » , in