حكومت شروانشاه على بن هيثم اتفاق افتاد . اكنون فقط مىتوانيم به شناسايى اين امير در گذشته و محيط خاصّش بپردازيم ( 8 ) .
مسكويه 145 روايت مفصلى از حملهء 332 / 934 آورده است . اين حمله مربوط به زمان حكومت مرزبان مسافرى است و بسيارى از تاريخنويسان بعدى هم از اين روايت استفاده كردند . در اين واقعه روسها كر را به سوى بالا پيمودند و به بردعه رسيدند .
در آثار روسى گرايشى هست ( آ . كونيك « 1 » و حتى بار تولد ) كه عمليات جنگى روس در خزر را با فعاليتهاى شاهزادگان كيف پيوند دهند . بار تولد مىگويد 146 « در قرن دهم الگ و سپس ايگور و سوياتوسلاو عليه بيزانس لشكر كشيدند و پس از آن ، لشكركشى به سوى منطقهء درياى خزر صورت گرفت » . بار تولد اين مطالب را در كتاب خودش مىگويد ، اما خود او هم به مفاد اسناد كنيسهء قاهره شك مىكند . در آنجا گفته شده است امپراتور رومانوس به سبب نفرت از يهوديان ، از هالگو ( الگ ؟ ) خواست به خزران حمله كنند . براساس گاهنامهء روسى ، ايگور در 913 به جاى الگ نشست ، درحالىكه رومانوس لاكاپنوس « 2 » در 17 دسامبر 919 امپراتور شد . براساس اسناد يهودى ، هالگو در ايران از ميان رفت ، اگر منظور از هالگو همان الگ كيف باشد ، اين خبر در هيچ منبع ديگرى تاييد نشده است . سرانجام بايد گفت كه حملهء موردنظر مسعودى عليه مسلمانان صورت گرفت ، نه خزران . فرض كونيك بر اين است كه لشكركشى روس متعاقب به تخت نشستن ايگور در 913 ، عملى شد ( مطابق با 300 - 301 ) 147 كه تنها ظنّى است برمبناى تعداد بيشمار افراد شركت كننده در آن حمله و اين نظر كلّى كه در زمان صلح شاهزادگان ناچار بودند
هامش
( 1 ) .A . Kunik( 2 ) .Romanus Lacapenus