محمد بن يزيد ( پدر ابو طاهر يزيد كه بيش از 305 / 917 حكومت مىكرد ؟ ) امير دربند شد . او ناظرى بر چاههاى نفت و نمكزارها گمارد و سندى امضا كرد كه به موجب آن محصولات به خود مردم دربند تعلق مىگرفت . گزارش اين امر در دربندنامه با مطالب زيربخش 7 مىخواند و به نظر مىرسد كه منشأ آن تاريخ باب الابواب اصلى و غيرملخّص بوده است .
( د ) در متن ما ، نقشهء مشترك شروان و ديلميان براى حمله به گرجيان ، روم و ديگر مشركان ، به سالهاى 333 - 337 / 944 - 948 مربوط مىشود .
به احتمال هدف مورد توافق به حوضهء رود كر محدود مىشده است ، زيرا حملهء ديلميان به ارمنستان ديرتر صورت گرفت . درست است كه لشكرى بن مردى ، از سرداران و شمگير زيارى ، در 326 / 938 دست به حملهاى عظيم به قلمرو پادشاهى ارمنى و اسپوراكان زد ، امّا قديمترين تاخت و تازهاى شناختهشدهء ديلميان به ارمنستان تحت حكومت بگراتيان ( كه مىتوان آن را اجمالا با روم شرقى مرتبط دانست ) در 372 / 982 روى داد . 14
( ه ) در 332 / 943 ، يعنى در ايام ابو طاهر يزيد ، روس به حملهء جديدى در بخش علياى كر دست زد و تا بردعه پيش رفت . جاى تعجب است اين واقعه ، كه قوهء تخيل قفقازيان را برانگيخت ( نگاه كنيد به :
نظامى گنجوى ، اسكندرنامه ) و دربارهء آن مسكويه 15 از شاهدى عينى روايتى زنده آورده است ، در منبع ما ذكر نشده است . احتمالا چون منجمباشى در فصل مسافريان 16 آن را نقل كرده ، در روايات شروان از قلم انداخته است ، چه دشمن اصلى مسافريان مرزبان مسافرى بود . در زمان هجوم روس ، منبع ما ( ذيل سنهء 333 / 944 ) از بعضى گرفتاريها در
تاريخ شروان و دربند ( فارسى ) — صفحة 111
مساهمون: ولاديمير مينورسكى
ص١١١