2 - واجبات و مستحبات و سنن را ذكر كرده و سخنى از دست روى دست گذاشتن نگفته است و به او اعتراض هم نكردهاند ، در حالى كه مايل بودهاند خلاف آن را بيان كنند چون در اول كار ، قبول نداشتند كه او نسبت به كيفيت نماز پيامبر از آنان داناتر باشد ، بلكه گفتند : راست مىگويى پيامبر چنين نماز مىخواند ، و خيلى بعيد است كه آنان با آنكه زياد بودند و در مقام بحث بودند فراموش كرده باشند .
3 - در وضعيت دستها ، اصل و طبيعى آويختن است . حديث هم بر همين دلالت دارد .
4 - دربارهء اين حديث گفته نمىشود كه مطلق است و احاديث ديگر آن را قيد مىزنند ، چونكه توصيف و شمار همهء واجبات و سنن و مستحبات و هيئت كامل نماز را در مقام آموزش و بيان گفته است و حذف در آن خيانت است و از او و از حاضران بعيد است .
5 - بعضى از صحابهء حاضر ، كسانىاند كه حديث دست روى دست گذاشتن از آنان نقل شده ولى آنان به سخن او اعتراض نكردند . اين دلالت دارد كه اين عمل نسخ شده يا اينكه حداقل براى كسى كه نمازش را طول مىداده و خسته مىشده ، جايز بوده نه آنكه از مستحبات نماز و سنن آن باشد ، مذهب ليث بن سعد ، اوزاعى و مالك هم همين است . « 1 »
ابن رشد گويد : سبب اختلاف اين است كه روايات ثابتى ويژگى و وصف نماز پيامبر صلى الله عليه و آله را نقل كرده ولى هيچكدام ندارد كه آن حضرت دست راست را روى دست چپ مىگذاشت . « 2 »
در اينجا سؤالى باقى مىماند و آن اينكه مشهور است مالكيه معتقد به آن نيستند و پيشوايشان مالك نيز آن را خوش نمىدانسته است و در فريضه به آن معتقد نبوده است . با اينكه در « موطّأ » حديث قبض ( دست روى دست گذاشتن ) را از سهل بن سعد روايت كرده ، نيز مرسل عبدالكريم بن ابى المخارق بصرى را روايت كرده كه گفته است : از
هامش
( 1 ) . رسالة مختصرة في السدل : ص 11
( 2 ) . بداية المجتهد : ج 1 ، ص 99