خيرٌ من النوم ( نماز بهتر از خواب است ) دوباره سخنى گفته كه معنايش شتاب به سوى نماز است . در منابع لغت مثل قاموس ، تثويب به معناى فراخواندن به نماز و دوباره فراخوانى است ، با دو بار گفتن « الصلاة خيرٌ من النوم » در اذان فجر . « 1 »
ظاهر آن است كه كاربرد اين كلمه ميان علماى حديث در گفتن آن جمله در اثناى اذان غلبه يافته است و گاهى هم به دعوت از پى دعوت گفته مىشود كه شامل گفتن آن جمله از سوى مؤذن هم مىشود ، يا هر عبارت ديگرى كه فراخوانى به نماز را بفهماند .
سندى در حاشيه بر سنن نسائى گفته است : تثويب يعنى اعلام پس از اعلام . اينكه مؤذن مىگويد : الصلاة خير من النوم ، اين هم چون خالى از اين دعوت مجدد نيست ، تثويب گفته شده است . « 2 »
مقصود در اينجا آن است كه روشن شود گفتن « الصلاة خير من النوم » در اثناى اذان صبح از سوى مؤذّن آيا مشروع است ، يا بدعتى است كه پس از پيامبر صلى الله عليه و آله به وجود آمده ، چون بعضى از مردم آن را در اذان پسنديدهاند ، چه تثويب همين باشد ، يا مطلق دعوت به نماز ، هرچند پس از اتمام اذان ، با اين لفظ يا لفظ ديگر . روايات اين بحث متعارض است و نمىتوان همه را به يك معنى برگرداند . اينك انواع اين روايات :
1 - آنچه دلالت مىكند كه عبداللَّه بن زيد آن را در خواب ديد و از آغاز ، بخشى از اذان بوده است . در نتيجه منبع تشريع آن مثل بخشهاى ديگر اذان خواب مىشود . گفتيم كه تشريع الهى والاتر از آن است كه از خواب يك صحابى ريشه بگيرد .
2 - آنچه دلالت مىكند بلال آن را افزوده و پيامبر صلى الله عليه و آله هم پذيرفته كه بلال آن را جزء اذان قرار دهد . « 3 »
3 - آنچه دلالت مىكند عمر بن خطاب به مؤذن دستور داد آن را در نداى صبح قرار دهد ، امام مالك روايت كرده كه مؤذن نزد عمر بن خطاب رفت تا او را براى نماز صبح
هامش
( 1 ) . الحدائق : ج 7 ، ص 419 ؛ النهاية : ج 1 ، ص 226 ، لسان العرب و قاموس ، واژهء ثوب .
( 2 ) . سنن : ج 2 ، ص 14 ، بخش تعليقه .
( 3 ) . سنن دارمى : ج 1 ، ص 270