سومى حى على خير العمل . « 1 »
اما اينكه چرا آن را از اذان حذف كرد ؟ حضرت باقر عليه السلام فرموده است كه :
اذان با حىّ على خير العمل در زمان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بود و در زمان ابوبكر و اوائل خلافت عمر هم به آن فرمان داده مىشد ، سپس عمر دستور داد آن را از اذان و اقامه حذف كنند . علت را پرسيدند ، گفت : وقتى مردم بشنوند كه نماز بهترين كار است ، از رفتن به جهاد سستى مىكنند . « 2 »
مثل اين روايت از امام صادق عليه السلام نيز روايت شده و اهل سنت هم مثل آن را نقل كردهاند . اگر اين روايت درست باشد ، اين تصوّر كه اين جمله موجب سستى از رفتن به جهاد مىشود نادرست است ، چون پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در بيست و هفت غزوه شركت كرد و نزديك به 55 سريّه و گروه رزمى اعزام كرد در حالى كه اذان گفتن با اين جمله در عصر او سبب سستى در جهاد و تخلف از جنگ نشد .
در متون تاريخى آمده است كه پيروان اهل بيت وقتى بر مدينه مستولى شدند و عبداللَّه بن حسن افطس بر فراز منارهاى كه طرف بالاى سر پيامبر صلى الله عليه و آله است ، آنجا كه جنازهها را مىگذارند ، بالا رفت ، به مؤذن گفت : با حىّ على خير العمل اذان بگو . « 3 »
حلبى نيز نقل مىكند از ابن عمر و از امام زينالعابدين عليه السلام كه آن دو در اذان و اقامهء خود پس از حىّ على الفلاح ، مىگفتند : حىّ على خير العمل . « 4 »
چهارم : تثويب ( الصّلاة خيرٌ من النّوم ) در اذان صبح
تثويب ( از ريشهء ثابَ يثوبُ ) به معناى رجوع به امر براى شتاب به نماز است . مؤذن وقتى مىگويد : حىّ على الصّلاة ، مردم را به نماز فرا مىخواند . وقتى مىگويد : الصّلاة
هامش
( 1 ) . شرح تجريد قوشجى : ص 484 ؛ كنز العرفان : ج 2 ، ص 158 ؛ الصراط المستقيم : ج 3 ، ص 271 ؛ المسترشد ، محب طبرى : ص 516
( 2 ) . دعائم الاسلام : ج 1 ، ص 142 ؛ بحار الانوار : ج 81 ، ص 156
( 3 ) . مقاتل الطالبيّين : ص 297
( 4 ) . سيرهء حلبى : ج 2 ، ص 305