و نيز به روايت ابوهريره ، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود :
« قيامت برپا نخواهد شد مگر آنكه امت من مثل امتهاى گذشته وجب به وجب و ذراع به ذراع گرفتار خواهند شد . گفتند : يا رسولاللَّه ، مثل ايرانيان و روميان ؟ فرمود : مگر مردم جز آنانند ؟ « 1 » صدوق نيز روايت كرده است كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود :
« هر چه در امتهاى گذشته بوده ، در اين امت هم همانند آن خواهد بود ، گام به گام و مو به مو . » « 2 »
از آنجا كه رجعت در امتهاى گذشته از حوادث مهم بوده ، پس بايد مانند آن در اين امت هم به دليل همگونى و مشابهت پيش آيد .
مأمون عباسى از حضرت رضا عليه السلام در بارهء رجعت پرسيد . آن حضرت جواب فرمود : حق است ، در امتهاى گذشته هم بوده ، قرآن هم از آن سخن گفته و پيامبر خدا صلى الله عليه و آله هم فرموده است : در اين امت ، هر چه در امتهاى پيشين بوده خواهد بود ، گام به گام و مو به مو . « 3 »
اين حقيقت رجعت و دلايل آن است . معتقدان به آن هم بيش از اين ادعايى ندارند و خلاصهاش بازگشت حيات به دو گروه از نيكان و بدان پس از ظهور امام مهدى عليه السلام و پيش از قيامت است و آن را جز كسى كه به دلايل آن دقت نكند ، انكار نمىكند . « 4 »
چند سؤال و پاسخ آنها
سؤال اول : بازگشت ظالمان با آيهاى كه مىگويد : « مردمى را كه هلاكشان كرديم ،
هامش
( 1 ) . صحيح بخارى : ج 9 ، ص 102 ؛ كنز العمال : ج 11 ، ص 133 .
( 2 ) . كمال الدين : ص 567 .
( 3 ) . بحار الانوار : ج 53 ، ص 59 ، ح 45 .
( 4 ) . در اينجا دو بحث مىماند : رجعت كنندگان كيانند ؟ هدف از زنده كردن آنان چيست ؟ جواب سؤال اول آن است كه گروهى از مؤمنان و جمعى از ظالمان زنده مىشوند و اما پاسخ اجمالى سؤال دوم در كلام سيد مرتضى آمده است كه عدهاى از شيعيان كه پيش از ظهور مردهاند به فيض يارى امام عليه السلام نائل آيند و از عدهاى از دشمنان هم انتقام گرفته شود . ( براى تفصيل بيشتر در اين مورد ، ر . ك : بحار الأنوار ، ج 53 و الايقاظ من الهجعه ، شيخ حرّ عاملى ) .