فَهُمْ يُوزَعُونَ » « 1 » ؛
« و هنگامى كه فرمان عذاب آنها رسد ( در آستانهء رستاخيز ) جنبندهاى را از زمين براى آنان بر مىآوريم كه با آنان تكلّم مىكند ( و مىگويد ) كه مردم به آيات ما ايمان نمىآورند . روزى كه ما از هر امتى گروهى را از كسانى كه آيات ما را تكذيب مىكردند محشور مىكنيم و آنان را نگه مىداريم تا به يكديگر ملحق شوند » .
از مفسران كسى شك ندارد كه آيهء اول مربوط به حوادث قبل از روز قيامت است ، از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله هم روايت است كه بيرون آمدن جنبنده از زمين از علايم قيامت است ، جز اين كه ميان مفسران اختلاف نظر است كه مقصود از « دابّة الأرض » ( جنبندهء زمين ) كيست و چگونه بيرون مىآيد و چگونه حرف مىزند و مطالب ديگر كه نيازى به طرح آنها نيست .
مسلم روايت كرده است كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : « قيامت برپا نمىشود تا آنكه ده نشانه پديد آيد : فرو رفتن زمين در مشرق ، در مغرب و در جزيرة العرب ، دود ، دجّال ، دابّة الأرض ، يأجوج و مأجوج ، طلوع خورشيد از مغرب و آتشى كه از قعر عدن بيرون مىآيد و مردم را مىكوچاند . » « 2 »
سخن در آيهء دوم است . حق آن است كه آيه ظهور دارد در حوادث پيش از قيامت ، چرا كه آيه ، بيانگر زنده شدن گروهى از هر جماعت است . يعنى همه برانگيخته نمىشوند ، روشن است كه زنده شدن در قيامت مربوط به همه است نه برخى .
خداوند مىفرمايد : « روزى است كه كوهها را جابهجا مىكنيم و زمين را آشكار و مسطح مىبينى و همهء آنان را بر مىانگيزيم و احدى از آنان را فروگذار نخواهيم كرد » :
« . . . وَحَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً » . « 3 »
هامش
( 1 ) . نمل : 82 - 83
( 2 ) . صحيح مسلم : ج 8 ، ص 179 كتاب الفتن واشراط الساعه .
( 3 ) . كهف : 47 .