هستند و جز در ماههاى حرام دسترسى به شما نداريم . به ما توصيهء جامعى بفرما كه اگر به آن عمل كنيم وارد بهشت شويم ، ديگران را هم به آن فرا بخوانيم . پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : شما را به چهار چيز فرمان مىدهم و از چهار چيز نهى مىكنم . شما را فرمان مىدهم به ايمان به خدا ، آيا مىدانيد ايمان چيست ؟ شهادت به يكتايى خدا ، اداى نماز ، پرداخت زكات و دادن خمس غنائم . « 1 »
روشن است كه پيامبر صلى الله عليه و آله ، از بنىعبد القيس نخواسته كه غنائم جنگى را بپردازند ، چرا كه آنان در غير از ماههاى حرام از قبيلهء خود نمىتوانستند بيرون روند ، چون از مشركان مىترسيدند . پس مقصود از غنائم ، همان معناى لغوى آن است ، يعنى آن چه به دست مىآورند . بر آنان بود كه خمس سودهاى خود را بپردازند :
نوشتهها و اسنادى هست كه پيامبر صلى الله عليه و آله آنها را نوشته و بر صاحبان آنها خمس را واجب ساخته است . پس از نقل آنها خواهيم گفت كه آنها دلالت بر خمس در سودها و درآمدها مىكند ، هر چند غنيمت جنگى نباشد .
2 - پيامبر خدا صلى الله عليه و آله وقتى عمرو بن حزم را به يمن اعزام كرد ، در حكم او نوشت :
« بسم اللَّه الرحمن الرحيم . اين عهد و حكمى از پيامبر خدا براى عمرو بن حزم است ، آن گاه كه او را به يمن اعزام كرد . او را به تقواى الهى در همهء كارهايش دستور داد و اين كه از مغانم ، خمس خدا را بگيرد ، و آن مالياتى كه بر زمينهاى مؤمنين مقرر شده است ، يعنى يكدهم از آنچه به صورت ديم آبيارى مىشود و يكبيستم از آنچه با دلو آبيارى مىگردد . » « 2 »
3 - آن حضرت به شرحبيل بن عبدكلال ، حارث بن عبدكلال و نعيم بن عبدكلال .
صاحبان قبيلهء ذىرعين ، معافر و همدان نوشت : « اما بعد ، فرستادهء شما برگشت و يكپنجم خمس خدا را از غنايم پرداختيد » . « 3 »
هامش
( 1 ) . صحيح بخارى : ج 8 ، ص 217 وج 1 ، ص 13 و 19 وج 3 ، ص 53 ؛ صحيح مسلم : ج 1 ، ص 35 - 36 ؛ سنن نسائى : ج 1 ، ص 323 و منابع ديگر .
( 2 ) . فتوح البلدان : ج 1 ، ص 81 ؛ سيرهء ابن هشام : ج 4 ، ص 265
( 3 ) . الوثائق السياسيه : ص 227 ، شماره 110 ( چاپ چهارم ، بيروت ) .