و آن چه بر بندهء خود در روز جدايى حق و باطل نازل كرديم ايمان آوردهايد . . . » .
بىشك آيه در موردى خاص يعنى در روز بدر و رويارويى دو گروه مسلمان و كافر نازل شده است . ليكن سخن در بارهء واژهء « غنيمت » در اين آيه است ( غنمتم ) كه آيا معناى آن هر چيزى است كه انسان در زندگى به دست مىآورد ، يا مخصوص غنائم جنگى است ؟ بر فرض هم كه مفهومش عام باشد ، آيا مورد ، مخصِص است يا نه ؟
پس در دو موضوع بحث است :
اول : غنيمت ، هر چيزى است كه انسان به دست مىآورد
ظاهر سخن اهل لغت اين است كه غنيمت ، اعم از دستاوردهاى ميدان جنگ است و مراد ، هر چيزى است كه انسان به دست مىآورد . به برخى از تعابير اهل لغت اشاره مىشود :
خليل ، ازهرى و راغب ، غُنم را چيزى دانستهاند كه انسان به دست مىآورد ، دستاورد ، آن چه بىمشقت به دست مىآيد ، هر چه كه از دشمن يا ديگرى به دست مىآيد . « 1 »
ابنفارس ، اين واژه را به معناى دست يافتن به چيزى دانسته كه قبلًا مالك آن نبوده ، سپس مخصوص به چيزى شده كه از مشركين گرفته مىشود . « 2 »
ابنمنظور ، آن را يافتن چيزى بدون مشقّت شمرده و ابناثير آن را به معناى فزونى و افزايش در قيمت دانسته و فيروز آبادى هم آن را بدست آوردن چيزى بدون زحمت معنى كرده است . « 3 »
كسان ديگرى همچون زبيدى در تاج العروس ، نيز در كتاب « الرائد » و منابع ديگر ، معنايى براى غُنم و غنيمت گفتهاند كه مىرساند مفهوم آن هر گونه بهره ، فايده ، دستاورد ،
هامش
( 1 ) . ر . ك : العين ، تهذيب اللغه و مفردات ، واژهء « غنم » .
( 2 ) . مقاييس اللغة ، واژهء غنم .
( 3 ) . لسان العرب و نهاية اللغة ، واژهء غنم .