پس عقيدهء اسلامى بر اعتراف به قدرت بىانتهاى خدا و استمرار خلاقيت او استوار است و اين كه خداوند هرگاه و هر چه بخواهد ، مقدّرات مربوط به انسان را در زمينهء عُمر و رزق و جز آنها تغيير مىدهد و مقدّرات ديگرى به جاى آنها قرار مىدهد و هر دو تقدير هم در « امّ الكتاب » و علم الهى موجود است .
ب : اعمال قدرت و سلطه از سوى خدا و تغيير سرنوشت و مقدّرات ، روى حكمت و مصلحت است . بخشى از اين تغيير هم مربوط به عمل و رفتار و گزينش و نحوهء زندگى خوب يا بد اوست . با اين امور ، زمينهء تغيير در سرنوشت پديد مىآيد .
فرض كنيم انسانى خداى ناكرده مراعات حقوق والدين را نمىكند ، طبيعى است كه اين كار ناشايست تأثير نامطلوبى در سرنوشت او داشته باشد ، هر گاه در نيمهء دوم زندگيش رفتارش را عوض كند و به مراعات حقوق پدر و مادرش اهتمام ورزد ، زمينهء تغيير سرنوشت خود را فراهم آورده و مشمول آيهء « يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَيُثْبِتُ » مىگردد و كار برعكس مىشود .
آيات و روايات در اين مورد فراوان است . به چند نمونه اشاره مىشود :
1 - « إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ » « 1 » ؛ « خداوند سرنوشت قومى را عوض نمىكند مگر آنكه وضعيت خودشان را عوض كنند . »
2 - « وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَاْلأَرْضِ وَلكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ » « 2 » ؛ « اگر مردم آبادىها ايمان و تقوا داشته باشند ، بركات را از آسمانها و زمين بر آنان مىگشوديم ، ليكن تكذيب كردند ، پس آنان را به خاطر كارى كه مىكردند عقاب كرديم . »
3 - اميرالمؤمنين عليه السلام از رسول خدا صلى الله عليه و آله در بارهء آيهء « يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ » پرسيد .
رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : چشمان تو را و چشمان امّتم را پس از خودم با تفسير آن روشن
هامش
( 1 ) . رعد : 11
( 2 ) . اعراف : 96