اسلامى اصيل است كه همهء فرقههاى اسلامى در اعتقاد به آن اجمالًا اتّفاق نظر دارند ، اگرچه برخى از به كار بردن لفظ « بداء » پرهيز مىكنند ، ليكن اين به اصل قضيه ضرر نمىزند ، چون مقصود ، بيان محتواى بداء و معناى آن است ، نه لفظ و نامش .
حقيقت « بداء » بر دو اصل استوار است :
الف : اين كه خداى متعال قدرت مطلق دارد و مىتواند هر سرنوشت و تقديرى را عوض كند و هر وقت بخواهد ، تقدير ديگرى جايگزين آن سازد ، در حالى كه از پيش هر دو تقدير را مىداند و علم او هرگز تغيير نمىيابد چون تقدير اول به گونهاى نبوده كه از او سلب قدرت كند ، زيرا بر خلاف اعتقاد يهود كه قدرت الهى را محدود مىدانند و مىگويند : « دستان خدا بسته است » ، خداوند قدرت مطلق دارد ، آن چنان كه قرآن مىفرمايد : « بَلْ يَداهُ مَبْسُوطَتانِ » « 1 » ، بلكه دستان او گشوده است . به عبارت ديگر ، خلاقيت خدا و اعمال سلطه و قدرت از سوى خداوند ، مستمر است و به حكم آيهء « كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ » « 2 » ، خداوند هرگز از امر آفرينش نياسوده است ، بلكه آفرينش او همچنان پيوسته و مستمر است .
به روايت صدوق از امام صادق عليه السلام در بارهء آيهء « يهود گفتند كه دست خدا بسته است » ، آن حضرت فرمود : مقصودشان بسته بودن دست خدا نيست ، بلكه معتقد بودند كه خداوند از كار آفرينش فراغت يافته و ديگر افزايش يا كاهشى در عمر و رزق و . . . ندارد .
خداوند در تكذيب عقيدهء آنان فرمود : « بلكه دستان خودشان بسته است و به خاطر گفتههايشان ملعونند ، بلكه دستان خدا باز است و آن گونه كه بخواهد انفاق مىكند » . آيا نشنيدهاى كه مىفرمايد : « يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَيُثْبِتُ وَعِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ » « 3 » ؛ « آنچه را خدا بخواهد محو يا اثبات مىكند و امّ الكتاب ( كتاب اصلى ) نزد اوست . » « 4 »
هامش
( 1 ) . مائده : 64
( 2 ) . الرحمن : 29
( 3 ) . رعد : 39
( 4 ) . توحيد صدوق : ص 167 ، باب 25 حديث 1