« وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى » « 1 » « هيچ بار بردارى ، بارديگرى را به دوش نمىكشد . »
شافعى گويد : آنچه را عايشه از رسول خدا صلى الله عليه و آله روايت كرده است ، به دلالت قرآن و سنت درست به نظر مىرسد . اگر از دليل قرآنى آن بپرسند ، بايد گفت : آياتى همچون « وَلا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى » و « وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى » « 2 » و « فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ » « 3 » و آيهء « لِتُجْزى كُلُّ نَفْسٍ بِما تَسْعى » « 4 » بر آن دلالت مىكند . و اگر از دليل حديثى آن بپرسند ، گفته مىشود :
پيامبرخدا صلى الله عليه و آله به مردى فرمود : آيا اين پسر توست ؟ گفت : آرى . فرمود : نه تو به جرم او مؤاخذه مىشوى و نه او به جرم تو مورد مؤاخذه قرار مىگيرد . پيامبر هم همان را اعلام كرد كه خدا فرموده است ، يعنى اينكه جرم هركسى عليه خود اوست ، و كار او براى خود اوست ، نه به سود يا زيان ديگرى . « 5 »
مسلم از ابن عباس نقل مىكند كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : مرده با گريهء بستگانش بر او ، عذاب مىشود ، ابن عباس گفت : چون عمر درگذشت ، اين حديث را بر عايشه نقل كردم .
گفت : خدا عمر را رحمت كند . نه به خدا قسم پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نفرمود كه خداوند ، با گريهء كسى مؤمنى را عذاب مىكند ، بلكه فرمود : خداوند ، عذاب كافر را با گريهء بستگانش بر او مىافزايد .
گويد : عايشه افزود : از قرآن اين آيه كافى است كه : « وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى » « 6 » .
هامش
( 1 ) . سنن ابى داود : ج 3 ، ص 194 شماره 3129
( 2 ) . نجم : 39 . « بار هركسى به دوش خود اوست و براى انسان جز آنچه تلاش مىكند نيست . »
( 3 ) . زلزال : 7 - 8 . « هر كس به سنگينى ذرهاى كار نيك كند ، آن را مىبيند و هر كس همسنگ ذرهاى بدى كند ، آن را مىبيند . »
( 4 ) . طه : 15 . « تا هر كس به آنچه تلاش مىكند پاداش داده مىشود . »
( 5 ) . حاشيهء كتاب « الام » شافعى : ج 7 ، ص 267
( 6 ) . صحيح مسلم : ج 3 ، ص 43 ، ( باب عذاب مرده با گريهء بستگان . . . ) .