تشريح المسائل
* مراد از عبارت ( و اضعف ممّا ذكر نقل عدم الخلاف . . . ) چيست ؟
بيان قسم سوم از اجماعات منقوله در كتاب فقهاء است و اينكه ضعيفترين تعبيرات اين است كه مدّعى اجماع بگويد :
ظاهر الاصحاب كذا ، و يا قضية المذهب كذا و يا انسب بقواعدنا كذا و يا لا خلاف فى كذا
* وجه اضعفيّت در هريك از اين تعبيرات چيست ؟
اين است كه :
1 - لا خلاف ، به معناى اين است كه : مخالفى در مسئله وجود ندارد ، حال سؤال اين است كه : آيا همه موافقاند و فتوى به اثبات مسئله دادهاند ، اين مطلب مسلم نمىباشد .
2 - ظاهر الأصحاب يعنى : فهم من از تعبيرات اصحاب چنين است و حال آنكه ممكن است فهم و برداشت ديگران طور ديگرى باشد .
3 - انسب بقواعدنا ، يعنى : مسئله و قاعدهء رسيدن به آن به قواعد ما شيعه نزديكتر است و حالآنكه شايد مخاطبين نپذيرند .
نكته : اين قسم از نقل اجماع نيز فاقد ارزش و حجيت است .
* ضعيفتر از قول و تعبير اخير چه تعبيرى است ؟
اين است كه : ناقل و مدعى اجماع بگويد : لا نعلم فيه خلافا .
* مراد از عبارت ( و ان اطلق الاجماع او اضافه على وجه . . . ) چيست ؟
تبيين قسم اول مىباشد كه نقل اجماع مصطلح است ، يعنى : اگر ناقل اجماع ، مرادش اجماع مصطلح باشد ، چه اجماع را به طور مطلق و بدون مضاف اليه بياورد و فى المثل بگويد : هذا الحكم اجماعى . چه اجماع را اضافه كند يعنى نسبت دهد به چيز ديگرى و بگويد : هذا الحكم اجماع الامّة . و لو اين اطلاق ( دوم ) از باب تنزيل وجود مخالف به منزله عدم ، از روى مسامحه باشد ، زيرا كه مخالفت او مضر به حجيت اجماع نيست ، در حقيقت چنين حكايتى ، نقل قول حجت است و لذا مىتوان گفت كه داخل در باب خبر واحد است و براساس ادلهء خبر واحد ، بايد حجت باشد .
اما انصاف حكم مىكند كه اينگونه اجماعات منقوله فاقد ارزشند ، چرا كه بايد ديد علم ناقل به قول معصوم از چه راهى حاصل شده است .
* در مجموع چه راههايى براى دستيابى ناقل به قول معصوم در اين مقام وجود دارد ؟
سه راه اساسى از قبيل : 1 - راه حس 2 - راه لطف 3 - راه حدس وجود دارد .