تشريح المسائل
* حاصل مطلب در عبارت ( لكن ليعلم . . . ) چيست ؟
اين است كه : هر خبرى متناسب با خود آثار و تبعاتى دارد ، حال خبر متواتر نيز داخل در اين قانون كلى است .
* چند نوع اثر در رابطهء با باب خبر متواتر وجدانى است ؟
روى هم رفته سه نوع اثر وجدانى است .
* حجيت نقل تواتر نسبت به اين آثار چگونه است ؟
نقل تواتر :
1 - نسبت به برخى از آن آثار مطلقا حجت است ، چه نقل تواتر اجمالى باشد و چه تفصيلى .
2 - نسبت به برخى از آنها آثار مطلقا حجت نيست .
3 - نسبت به برخى از آنها اگر به طور مجمل نقل شوند حجت نيست و اگر به طور مفصل نقل شوند حجت است .
* آثار مترتب بر خبر متواتر چه هستند ؟
عبارتاند از :
1 - شنونده مخبر را تصديق و حكم كند به اينكه مخبر به در واقع و نفس الامر محقق شده است .
فى المثل : تصديق كند كه ، بله زيد مرده است تا آثار موت بر اين اثر به صورت وجدانى مترتب شود .
2 - همانطورى كه تواتر وجدانى حجت است ، نقل تواتر هم مطلقا حجت است چه به طور اجمال باشد و يا تفصيل . فى المثل : شما نذر كرديد كه هر خبرى به صورت متواتر به شما رسيد در كتاب حديثت بنويسى و لكن قيد نكردى كه نزد خودم متواتر باشد و يا نزد شيخ ، بلكه به طور فى الجملة گفتى : متواتر . در اينجا وقتى شيخ طوسى فرمود : بلغنى بالتواتر عن الصادق كذا و كذا ، به نظر خود شيخ متواتر است ، لذا بايد شما به نذرتان عمل كنيد .
3 - برخى از آثار هم به طور مطلق مترتب نيستند .
فى المثل : شما نذر مىكنيد كه هر حديثى به عقيدهء من متواتر بود آن را در كتاب حديثم بنويسم ، حال به عقيده شيخ طوسى خبر به حد تواتر رسيده و لكن به نظر شما تواترش ثابت نيست .
در اينجا وفاى به نذر براى شما واجب نيست و نسبت به اين آثار تواتر منقول ارزش ندارد و چه به طور مجمل باشد و چه مفصّل ، بلكه چنين اثرى فقط بر متواتر وجدانى مترتب مىشود .