مىگويد : ( بلغنى بالتواتر ان المعصوم قال كذا و كذا ) ، لكن نفرموده كه مرادش از تواتر چيست ؟
آيا قول 10 يا 20 يا 100 و يا هزار نفر است ، معلوم نيست و لذا چنين نقل تواترى براى خود شيخ كه متواتر وجدانى است ارزش دارد ولى براى منقول اليه ارزشى ندارد ، چرا كه در باب تواتر هم مثل باب اجماع ، مبانى و مسائل فرق دارد و به واسطه اختلاف اشخاص و اقوال تفاوت مىكند . شايد براى ( شيخ طوسى ) از اخبار سه نفر علم حاصل شده باشد و نام آن را متواتر گذاشته و لكن به عقيده ما قول سه نفر در فلان حادثه كافى نبوده و ملازمهء عاديه با تحقق مخبر به ندارد ، بلكه تصادفى و اتفاقى است ، يعنى : قد يحصل و قد لا يحصل ، يعنى براى هركسى كه چنين حسن ظنى باشد اين علم حاصل مىشود و براى كسى كه چنين حسن ظنى نباشد نه .
و گاهى مخبر ( شيخ طوسى ) به طور تفصيلى و مشخص براى ما نقل تواتر مىكند ، فى المثل مىگويد : ( اخبرنى الف عادل بانّ فلانا مات و دفن )
حال : چنين نقل تواترى ارزشمند است ، يعنى : ما خبر شيخ را كه عادل است مىپذيريم ، چرا كه احتمال تعمّد كذب با آيه نبأ منتفى است و ساير احتمالات را نيز با اصول عقلانيه دفع مىكنيم .
* معناى پذيرفتن خبر چيست ؟
عبارت است از ترتيب اثر دادن به آن .
* آيا هركسى اين خبر را بپذيرد يقين وجدانى براى او حاصل مىشود ؟
خير ، براى شيخ كه اين تواتر وجدانى است ، يقين او به تحقق مخبر به وجدانى است . و براى منقول اليه كه اين تواتر منقول است ، يقين او به تحقق مخبر به تعبدى است .
* چه تفاوتى ميان نقل اجماع و نقل تواتر از نظر ناقل وجود دارد ؟
1 - در باب نقل اجماع خود ناقل بايد همت كند و در مورد فتوى تتبع كند ، و لذا عقلا و عادتا محال است كه يك انسان هرچند جدى بتواند اقوال همه فقهاء اعصار را تتبع نمايد .
2 - اما در باب نقل تواتر ، خود مدعى نرفته و تحصيل نكرده است ، بلكه ديگران آمده و به او خبر دادهاند ، در نتيجه امرى كاملا ممكن است .