تشريح المسائل
* مراد شيخ از عبارت ( من جميع ما ذكرنا . . . ) چيست ؟
اين است كه : تا به حال بحث ما راجع به اجماع منقول به خبر واحد بود كه آنهم دو شعبه داشت :
1 - اينكه : خود مجتهد اقوال را تتبع نموده و براى ما حكايت اجماع مىكند .
2 - اينكه : ديگرى رفته و در اثر تفحص تحصيل اجماع نموده و به اين مجتهدى كه فلان شخص است خبر داده و اين مجتهد هم به ما مىگويد : فلانى خبر داد به اينكه حكم در فلان مسئله كذا و كذا بالاجماع .
لكن : از حالا به بعد بحث ما راجع به تواتر منقول به خبر واحد است .
* پس مراد از ( يظهر الكلام فى المتواتر المنقول . . . الخ ) چيست ؟
اين است كه :
1 - گاهى فى المثل : شخص مخبر ( مثل شيخ طوسى ) از سنت ( قول ، فعل و تقرير ) معصوم حكايت مىكند . چنين خبر و حكايتى نامش روايت مصطلح است و مشمول ادلّهء حجيت خبر واحد هم مىشود ، چرا كه خبر حسى داراى اثر است و تفاوتى نمىكند كه :
الف : بلاواسطه خبر از معصوم دهد و مثلا بگويد : ( حدثنى ابو عبد الله الصادق . . . ) .
ب : يا مع الواسطه او الوسائط خبر از معصوم دهد و مثلا بگويد : ( عن فلان ، عن فلان عن ابى عبد الله ) .
2 - و گاهى مخبر ( مثلا شيخ طوسى ) از اجماع و اتفاق فقهاء بر حكمى از احكام حكايت مىكند كه اين قسم از خبر نامش اجماع منقول به خبر واحد است كه تا به حال مفصلا دربارهء آن صحبت شد .
3 - و گاهى مخبر ( مثلا شيخ طوسى ) از تواتر يك خبر براى ما گزارش مىدهد .
فى المثل مىگويد : ( بلغنى بالتواتر ان المعصوم قال كذا او فعل كذا ، او قرر فلانا على كذا . . . ) .
يا مثلا مىگويد : به تواتر شنيدهام كه زيد مرده است .
* مورد بحث در اين مقام چيست ؟
اين است كه آيا نقل تواتر ارزش دارد يا نه ؟
* نظر شيخ پيرامون سؤال مذكور چيست ؟
مىفرمايد : تمام مطالبى كه در رابطه با اجماع منقول گفته شد در رابطه با تواتر منقول هم گفته مىآيد و آن اين است كه : فى المثل :
گاهى مخبر ( شيخ طوسى ) به طور سربسته ( اجمالى ) براى ما نقل تواتر مىكند و فى المثل