تشريح المسائل
* حاصل مطلب در عبارت ( و من ذلك ظهر . . . تا آخر متن مذكور ) چيست ؟
از انتقاد گذشته شيخ و از ظاهر آخرين جمله تسترى روشن مىشود كه جناب تسترى قائل به تفصيل نمىباشد و نمىخواهد بگويد :
1 - برخى از اجماعات منقوله بالاستقلال ملازمه با رأى معصوم و يا حجت معتبره دارند و داراى اعتبار و ارزشاند .
2 - و برخى از اجماعات مزبور مستقلا چنين ملازمهاى را با رأى معصوم نداشته و فاقد ارزشاند و حجيت ندارند .
* چرا چنين برداشتى از سخن ايشان مىشود ؟
زيرا متوجه شديم كه قدر متيقن از اجماع ، همانا اتفاق المعروفين است ، آنهم به تنهائى مستلزم حجت معتبره نمىباشد .
از طرف ديگر :
مرحوم تسترى ادعا نمىكند كه اجماع منقول بما هو اجماع منقول فى الجملة ( يعنى به عنوان جزء الحجة ) ارزش دارد ، بلكه خلاصه كلام ايشان اين بود كه :
وقتى مدعى اجماع مىگويد : اجمع الفقهاء على كذا ، كلامش ظهور در اجماع تتبعى و حسى دارد و چون عادل است ما او را در اين اخبارى كه مىدهد تصديق مىكنيم منتهى ، اگر اين اخبار به تنهايى و يا به انضمام امارات ، ما را به حجت معتبره برساند داراى ارزش است و گرنه ارزش ندارد و پس از آن تعميم داد كه اين سخن به نقل اجماع اختصاص ندارد بلكه در نقل شهرت هم جارى و سارى است .