تشريح المسائل
* مراد شيخ از عبارت ( و الحاصل . . . ) چيست ؟
اين است كه : قرائن فراوانى دلالت دارد بر اينكه مراد مدعيان اجماع ، به ويژه كسانى كه ظاهر اجماعاتشان اتفاق الكل در تمام اعصار و امصار است ، از جمله اجماعات شهيدين و فاضلين ، اجماع حدسى و اجتهادى است ، چرا كه به نظر آنها ميان اين دو امر ملازمه وجود دارد و كبراى كلى را نيز منطبق نمودند ، لذا مدعى اجماع شدند .
* مراد از قرائن كثيره چيست ؟
1 - وجود مخالف در مسئله 2 - اجماعات متعارضه از دو عالم همعصر و . . .
* مراد از عبارت ( و على هذا ينزّل الاجماعات المتخالفة . . . ) چيست ؟
اين است كه :
اگر دو اجماع متخالف با هم از دو عالم همعصر و يا قريب العصر صادر مىشود و اگر در برخى موارد به ادعاى اجماع توجه نمىكنند و به مجرد وجود دليل بر خلاف از اجماع رفع يد مىكنند و گويا با اجماع مثل اصل رفتار مىكنند كه ( الاصل دليل حيث لا دليل ) و يا اگر با وجود مخالف هم ، ادعاى اجماع مىكنند و يا اگر از ادعاى اجماعى كه كردهاند عدول مىكنند و اگر . . .
بهترين توجيهش اين است كه بگوئيم : در تمام اين ادعاها و . . . مرادشان اجماع اجتهادى است و لذا نيازى به حمل لفظ اجماع بر خلاف ظاهر نمىباشد .