تشريح المسائل
* حاصل فرموده سيد مرتضى به عنوان نقل يك نمونه چيست ؟
اين است كه : سيد مىفرمايد ( انّ من مذهبنا ازالة النجاسة به غير الماء من المائعات ) .
اگر از او پرسيده شود بر چه مبنايى اين حكم را به مذهب شيعه نسبت داده و ادعاى اجماع مىكنيد ، و حال آنكه نصّى در اين خصوص وارد نشده است ؟
جناب محقق اول به دفاع از سيد برخاسته مىگويد : ما يك اصل و قاعدهء مسلم داريم و آن ( جواز عمل به اصالة الاباحة ) است .
يعنى : ما عملكننده به اصالة الاباحه هستيم تا زمانى كه دليل شرعى بر خلاف اين اصل عقلى پيدا شود ، لكن بعد الفحص در شريعت مانعى از ازاله به غير ماء از ساير مايعات نيافتيم .
لذا : سيد روى اين اصل است كه فتوا به جواز داده و ادعاى اجماع نموده است .
* مراد از عبارت ( فظهر من ذلك ان النسبة . . . الخ ) چيست ؟
بيان شيخ است كه مىفرمايد :
از اين عبارت روشن مىشود كه اگر سيد اين حكم را به مذهب شيعه نسبت داده به خاطر اجماعى بودن ( آن اصل و قاعده ) است كه ( حكم مسئله ) مبتنى برآن است ، نه اينكه ايشان نفس حكم را اجماعى و اتفاقى بداند . ( نكته : ) اصل ياد شده باطل است ، چرا كه استصحاب بقاء نجاست داريم .
* مراد از عبارت ( و من ذلك : ما عن الشيخ في الخلاف . . . ) چيست ؟
ذكر نمونهء سوم است از شيخ طوسى كه فرموده است :
اگر دو شاهد بر امرى شهادت دهند كه موجب قتل است و قاضى دادگاه برطبق اين شهادت متهم را اعدام نمود ، بعد از آن معلوم شد كه آن شهود فاسد بودهاند و شهادت مقبول نبوده ، قاضى خطا كرده و قصاص از آن دو شاهد و قاضى ساقط مىباشد و بايد ديهء مقتول را از بيت المال پرداخت نمايند .
* دليل شيخ طوسى بر نظر فوق چيست ؟
مىفرمايد : دليلنا اجماع الفرقة .
* دليل شيخ طوسى بر اجماع الفرقة چيست ؟
اجماع را معلّل و مدلّل كرده به اينكه : روايت فرموده : ( ما اخطأه القاضى ففى بيت مال المسلمين ) .
* نكته قابل توجه در اينجا چيست ؟
ملاحظهء اين مطلب است كه شيخ طوسى اين مطلب را خودش از روايت استنباط كرده است ، لكن ادعاى اجماع نموده ، چرا كه روايت بلا معارض است .