وى كه آن جزو را بر شيخ عرض نمايد ، و جواب آن شبهات طلبد . آخر روزى از ايام تابستان بود ، كه ابو القاسم مذكور ، بر شيخ داخل شد . و آن مكتوب و آن جزو را نزد شيخ بگذاشت . پس شيخ نظرى در آن مىكرد - و مردم ، با يكديگر ، به سخن گفتن مشغول بودند - تا چون « ابو القاسم » بيرون رفت ، شيخ مرا فرمود تا كاغذ حاضر كردم ، و از آن جزوى چند قطع نمودم تا پنج جزو ده ورقى - به قطع مربع فرعونى - مهيا شد .
چون نماز عشا گزارديم ، مرا به احضار شراب فرمان داد . من و برادرش او را شراب مىداديم ، و او شروع به نوشتن جواب سؤالات كرد ، و تا نصف شب مىنوشت و مىآشاميد ؛ چندان كه مرا و برادرش را خواب گرفت .
اين وقت ما را رخصت داد ؛ و چون صبح شد ، ديدم كه رسول شيخ آمده ، مرا طلب كرد . چون به خدمت شيخ رسيدم ، ديدم بر مصلى نشسته و اجزاى پنجگانه ، پيش روى نهاده فرموده : اين اجزاء را بگير و به شيخ « ابو القاسم كرمانى » برسان و بگوى اين جوابها با شتاب نوشته شد ، تا قاصد زياده انتظار نكشد ! و چون اجزا را رسانيدم ، شيخ ابو القاسم بسيار در شگفت شد . قاصد را روانه نمود ، و به فضلاى شيراز صورت حال را نوشت . و اين سخن تاريخى شد ميان مردم . ( تاريخ الحكماء ، متن عربى و ترجمهء فارسى ، ذيل شرح حال ابو على سينا ) مهدوى ، دكتر يحيى : در مورد سبب نامگذارى رسالهء اضحويه مىگويد : « چنان كه از مقدمهء اين رساله ، و رسالهء نيروزيه مستفاد مىشود ، شيخ الرئيس اين رساله را به مناسبت « عيد اضحى » و نيروزيه را به مناسبت « عيد نوروز » ، براى كسى كه در غالب نسخ اين دو رساله ، و فهرست آثار شيخ ، « الشيخ الامين » ابو بكر محمد بن عبيد ( نسخهء اونيورسيته 15 / 4755 ) يا ابى بكر بن محمد بن عبيد ( نسخهء لندن ) يا عبد اللّه ( به جاى عبيد ) ( نسخهء نيروزيهء بريتانيا ، و نسخهء الاضحويه راقم اين سطور [ يعنى دكتر يحيى مهدوى ] مورخ 636 ه ) خوانده شده است ، تصنيف كرده بوده است » .
لكن بيهقى در تتمهء صوان الحكمة ( ص 33 ) در ضمن ترجمهء حال ابو القاسم الكرمانى آورده است ، كه بين ابن سينا و او مناظراتى رخ داد ، و ابن سينا اين مناظرات را به « الشيخ الوزير الامين ابى سعد الهمدانى الذى صنف ابو على باسمه الرسالة الاضحوية » نوشت .
شيخ الرئيس از اين شخص با كمال احترام نام برده و در مقدمهء « الاضحوية » او را ستوده است » .
* * * اول : أفاض اللّه على روح الشيخ الامين فى الدارين انوار الحكمة . و طهّر نفسه من ادناس الطبيعة و آتاه من البقاء ما بقى باكتساب السعادة الحقة . . . ثم وفقنى لقضاء حقوقه الجمة و فرايضه الكثيرة بافضل قضاء و اشرفه و هو افادة الحظ الذى قسم لى من المعرفة . . .
آخر : و لثابت بن قرة مذهب عجيب ، و هو ظنه ان النفس ينفصل من البدن فى جسم لطيف ، و ذلك مما لا وجه له الا أن يرى رمزا كسائر الرموز . و اذ بلغنا هذا المبلغ فلنتمم المقالة . و لنحمد اللّه على ما وفقنا له من ذلك ، و لنسأل الشيخ الامين ملاحظة به عين الرضاء و اصلاح ما وقعت فيه الزلة منعما . ان شاء اللّه تعالى .
تقسيمات : 7 فصل : 1 - فى ماهية المعاد 2 - فى اختلاف الآراء فيه 3 - فى مناقضة الآراء الباطلة فيه 4 - فى الشيء الذى هو الانية الثابتة فى الانسان . . . 5 - فى ان هذا الشيء غير قابل للفساد و انه جوهر سرمدى
ترجمه رساله اضحويه ( فارسي ) — صفحة 94
مساهمون: أبو علي سينا
ص٩٤