انجام بدهد ؟
- مىگويند بوسيلهء استصحاب بدين صورت كه : قبل از انجام احدهما اشتغال داشته و اين اشتغال محرّك و دليل او بود ، همان اشتغال را اكنون استصحاب مىكنيم تا محرك او شده ، محتمل ديگر را بجا آورد .
* اشتباه مطلب در كجاست ؟
در اين است كه نمىدانند كه حكم به اشتغال ، حكم عقل است و شكى در حكم عقل در اينجا وجود ندارد تا كه نياز به استصحاب داشته باشد .
به عبارت ديگر : همان عقلى كه قبل از انجام احد محتملين حكم به اشتغال مىكند ، همان عقل پس از انجام احد محتملين هم حكم به اشتغال مىكند . و لذا لازم نيست كه اشتغال قبلى را استصحاب كنيد . چرا ؟
زيرا ملاك حكم عقل در هر دو مرحله يكى است و آن دفع عقاب محتمل است .
به عبارت ديگر : آنوقت كه عقل بواسطهء علم اجمالى تو را تحريك مىكرد كه بايد احد محتملين را انجام بدهى ، ملاكش اين بود كه دفع عقاب محتمل واجب است . همان عقل اكنون مىگويد : درست است كه احد محتملين را انجام دادهاى و لكن مادامىكه آن يكى را نيز بجا نياورى احتمال عقاب هست و دفع عقاب محتمل واجب است و لو ديگر علم اجمالى در كار نيست و از بين رفته .
يعنى : اشتغال ذمّه دارى ، اشتغال ذمّه يقينى برائت يقينه مىخواهد . پس برخيز و آن ديگرى را نيز انجام بده .
يعنى : تا زمانى كه احتمال عقاب هست ، عقل دست از حكمش نمىكشد و لذا نيازى هم به استصحاب ندارد .
و السلام عليكم و رحمة اللّه و بركاته / نيمهء شعبان 1386
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 670
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٦٧٠