شرعى بر عدم اعادهء چنين نمازى اقامه شود ، چنان كه در باب نماز اين دليل خارجى شرعى وجود دارد كه آدم ناسى لازم نيست كه نمازش را اعاده كند كه حسابش از ما نحن فيه چه است .
* جناب شيخ دومين اشتباه حضرات در كجاست ؟
اشتباهى است كه صاحب فصول مرتكب شده است و آن از اين قرار است كه پس از اينكه حضرات اصوليين مىگويند از جمله استصحابات ، استصحاب حال عقل است و براى آن مثال زدهاند به استصحاب عدم تكليف در حال صغر و يا جنون و گفتهاند كه : فلانى وقتى صغيره و يا مجنون بود تكليفى نداشت و فى المثل شرب تتن براى او حرام نبود . اكنون بالغ شده است و ما نمىدانيم كه آيا مكلّف شده تا شرب تتن بر او حرام باشد يا اينكه مكلّف نشده است ؟
استصحاب مىكنيم عدم تكليف در حال صغر را و نامش را مىگذاريم استصحاب حال عقل صاحب فصول ( ره ) به اين حضرت اعتراض كرده ، مىگويد چرا حكم عقل را منحصر به يك مورد كرديد و حال آنكه استصحاب حال عقل نسبت به واجبات نسبت به محرمات ، نسبت به احكام وضعيّه و . . . جارى است ، و فى المثل در رابطهء با واجبات گفته مىشود : رد الامانة واجب عقلا ، امانتى به شما سپرده شده است ، عروض اضطرار شما را مجبور به تصرّف در امانت كرده و يا خوف از دزديده شدن آن توسط دزد مجبور هستيد كه آن را خود مصرف كنيد لكن اكنون شكّ كردهايد كه آيا در اين صورت باز هم رد الامانة واجب است عقلا يا نه ؟ استصحاب مىكنيم حال عقل را و مىگوئيم قبلا كه واجب بود ، خوب اكنون هم واجب است و يا فى المثل در محرمات گفته مىشود :
التصرف فى ملك الغير به غير اذنه قبيح و يا حرام ، پس از عروض اضطرار و يا . . . شكّ مىكنيم كه آيا باز هم تصرّف در اين ملك الغير حرام است يا نه ؟ استصحاب مىكنيم حال عقل را و مىگوئيم قبلا كه قبيح و حرام بود ، خوب اكنون هم قبيح و حرام است .
و يا فى المثل در احكام وضعيّه گفته مىشود : علم ، شرط تنجز تكليف است عقلا ، يعنى مادامىكه انسان علم به تكليف ندارد ، تكليف براى او منجّز نيست و لذا طاعت و معصيت و ثواب و عقاب ندارد . پس از گذشت مدتى مكلّف شكّ مىكند كه آيا اكنون هم شرط تنجز تكليف است يا نه ؟ استصحاب مىكند شرطيّت علم را ، براى مثال : شما اجمالا مىدانستى كه يا ظهر واجب است يا جمعه ، البته قبل از اينكه احدهما را بجا آورى از آنجا كه علم اجمالى دارى بلند مىشوى و يكى را مثلا ظهر را بجا مىآورى .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 666
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٦٦٦