* منظور ؟
منظور اينكه زمينهء جريان استصحاب در احكام عقليّه نيز وجود دارد ، و متوجه شديم كه در برخى موارد مىشود حكم عقل را استصحاب نمود .
الحاصل : اينكه حكم عقل باقى است به بقاء موضوعش و مرتفع است به ارتفاع موضوعش درست . لكن گاهى شكّ انسان در بقاء حكم عقل بخاطر اجمال موضوع حكم است و لذا ما ناچاريم كه همان حكم حكم به تخيير در برخورد اوّل را ، استصحاب كنيم براى برخورد دوّم و بگويم ديروز تخيير بود ، پس امروز هم تخيير است .
* جناب شيخ نظر حضرتعالى در رابطهء با استصحاب مزبور چيست ؟
اين است كه اجمال در موضوع حكم عقل ، غير معقول است ، چرا كه هر حاكمى از جمله عقل تا موضوع را بطور كامل مورد ملاحظه قرار ندهد ، حكم صادر نمىكند .
آن عقلى كه در برخورد اوّل مىگويد : انت مخير ، موضوع را كاملا براى خود مشخص كرده و مىگويد انت مخير .
به عبارت ديگر : يك عقل مىگويد : مخالفت عمليّه تدريجيه قبيح است و لذا از روز اوّل موضوع را به گونهاى برداشت مىكند كه منجرّ به مخالفت عمليهء تدريجيه نشود و لذا از روز اوّل مىگويد : دوران بين المحذورين فى ابتداء الأمر موجب تخيير است .
در اين صورت در برخورد دوّم با ميت كافر شما ديگر حقّ تخيير نخواهى داشت چرا كه شكى در حكم اولى عقل وجود ندارد تا نيازى به استصحاب وجود داشته باشد . بلكه شما علم به عدم دارى و مىدانى كه در برخورد فردا و يا دومين ميت كافر تخييرى در كار نيست ، نه اينكه شكّ در بقاء داشته باشى .
يك عقل نيز حكم مىكند به اينكه ، خير ، انسان هربار كه به يك حكمى ملتزم مىشود ، مخالفت عمليهء تدريجيه بلااشكال است ، پس مىتواند در برخورد اوّل به وجوب ملتزم شود و در برخورد دوّم به حرمت . و لذا : از روز اوّل گفته است كه دوران بين المحذورين مطلقا جاى تخيير است چه در برخورد اوّل ، چه در برخورد دوّم .
به عبارت ديگر عقل تعيين مىكند كه : دوران بين المحذورين فى ابتداء الأمر جاى تخيير است ، يا كه دوران بين المحذورين مطلقا جاى تخيير است .
يعنى غير ممكن است كه عقل حكم را روى موضوع مجمل ببرد ، بلكه آن را كاملا احراز
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 660
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٦٦٠