شكّ مىكنيد كه آيا دفنش واجب است يا نه ؟ در اين بار دوّم در حقيقت شكّ شما در بقاء تخيير است ، يعنى شما شكّ مىكنى كه آيا همان تخييرى كه در برخورد قبلى و يا ديروزى با ميت كافر اوّل داشتم در اينجا هم دارم يا نه ؟ اين شكّ در بقاء تخيير در حقيقت شكّ در بقاء حكم عقل است كه در برخورد قبلى براى شما صادر شد .
به عبارت ديگر : اكنون شكّ داريد كه آيا همان حكم عقل كه ديروز و يا در برخورد قبلى وجود داشت ، امروز و يا اكنون هم وجود دارد يا نه ؟ چرا ؟ بخاطر شكّ در بقاء موضوع تخيير است كه دوران بين المحذورين است يعنى نمىدانم اكنون هم دوران بين المحذورين باقى است تا تخيير هم باقى باشد ، يا كه نه باقى نيست و لذا تخيير هم در كار نباشد ؟
حكم عقل باز هم اين است كه : تخيير باقى است ، چرا كه اكنون نيز دوران بين المحذورين است .
به عبارت ديگر : در اين مورد شكّ داريم كه دفنش واجب است يا حرام ، نه اينكه شكّ در موضوع داشته باشيم چرا ؟ بخاطر اينكه موضوع از روز اوّل مجمل بوده است .
آيا عقل كه مىگويد ، دوران بين المحذورين جاى تخيير است ، موضوع همان دوران بين المحذورين است ؟ اگر موضوع دوران بين المحذورين مطلقا باشد چه در ديروز و چه در امروز ، كه اكنون هم دوران بين المحذورين است حكم هم همان تخيير است يا اينكه نه ، موضوع قيد وجودى داشته و لكن اكنون به هم خورده است ؟
يعنى : اگر موضوع مقيّد به قيد فى ابتداء الأمر بوده ، اكنون ديگر وجود ندارد . چرا ؟ زيرا دوران الأمر بين المحذورين فى ابتداء الأمر مربوط به برخورد اوّل و يا به تعبير ديگر مربوط به برخورد ديروز بوده است ، و حال آنكه امروز ديگر ابتداء الأمر نيست بلكه زمانى ديگر و برخورد ديگرى است با يك ميت كافر ديگر .
و لذا : اگر موضوع تخيير را در ديروز دوران الأمر بين المحذورين فى ابتداء الأمر بگيريم امروز ديگر آن موضوع باقى نيست و لذا تخييرى هم در كار نخواهد بود .
اينكه شما نمىدانى كه آيا حكم تخيير ديروزى ، امروز هم هست يا نه ؟ بخاطر اين است كه :
شما از اوّل نمىدانستى كه موضوع :
1 - دوران الأمر بين المحذورين است مطلقا ، كه اگر چنين باشد كه خوب موضوع اكنون هم باقى است و بالنتيجه حكم تخيير هم برقرار است .
2 - يا اينكه دوران الأمر بين المحذورين فى ابتداء الأمر لمن يتخيّر احدهما است كه اگر اين
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 629
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٦٢٩