به وجوب نبوده است ؛ پس عدم وجوب ازلى استصحاب مىشود و با استصحاب وجوب جلوس پيش از ظهر كه ثابت بوده است ، معارضه مىكند .
اشكال متصل نبودن زمان شكّ به يقين نيز چنين دفع شده است : قبل از آمدن روز جمعه ، شكّ و يقين ، هر دو وجود داشتند و يكى متصل به ديگرى بوده است .
سپس امام خمينى مىفرمايد : اين پاسخ نراقى از اشكال مجمل و يا مخدوش است ، و بيان تحققى در پاسخ اين است كه گفته مىشود : زمان شكّ ، با يقين نسبت به اين موضوع كه مقيّد به پيش از ظهر بودن است ، متصل مىباشد ؛ چرا كه قبل از وجود پيدا كردن حكم از طهارت شارع ، يا پيش از بالغ شدن مكلّف ، واجب نبودن آن معلوم بوده ؛ و پس از وارد شدن حكم و بالغ شدن مكلّف مورد شكّ قرار گرفت است ؛ حتى نسبت به پيش از ظهرى كه ظرف وجوب ، خود جلوس و نشستن است .
به عبارت ديگر ، آنچه ميان زمان شكّ و يقين فاصله ايجاد كرده ، همان علم به وجوب نشستن است ، نه وجوب نشستنى كه مقيّد به بعد از ظهر است ؛ و آنچه كه ضرر دارد دومى است و نه اولى ؛ اولى منافاتى با شكّ به وجوب جلوس مورد تقييد ندارد .
به عبارت ديگر : اينكه قبل از ورود دستور شارع ، وجوب نشستن ، پيش از ظهر بوده است ، و وجوب نشستن داراى قيد ( بعد از ظهر بودن ) مىباشد ، معلوم العدم بوده است ؛ پس از ورود دستور شارع ، داراى قيد بعد از ظهر ، حتى در ظرف علم به وجوب نشستن پيش از ظهر ، مورد شكّ قرار گرفته است ؛ چرا كه منافاتى ميان آنها نيست . پس استصحاب وجوب نشستن و عدم وجود ، داراى قيد مىشوند ، و با همديگر تعارض مىكنند .
* نظر امام خمينى ( ره ) در رابطهء با پاسخ شيخ انصارى از شبههء نراقى چيست ؟
به بخشى از پاسخهاى شيخ به شبههء نراقى انتقاد كردهاند ، لكن در ابتدا اشكال شيخ به جناب نراقى را دو اشكال دانسته و سپس خلاصهء اشكال اوّل شيخ را چنين تقرير فرموده است :
1 - اگر زمان ظرف براى نشستن ، گرفته شود ، استصحاب عدم جارى نمىشود ، چرا كه هرگاه عدم به وجود منقلب شود ، و وجود مردد ميان در قطعهء خاصى از زمان و بودن بيشتر از آن قطعهء زمان باشد ، و فرض گردد كه حكم شارع به اينكه ( متيقّن در زمانى را بايد ابقاء كرد ) پذيرفته شد ، وجه و دليلى براى اعتبار استصحاب عدم پيشين نيست . حاصل سخن اينكه : عدم با مطلق وجود شكسته شده ؛ درحالىكه به مقتضاى دليلهاى استصحاب ، حكم به استمرار آن وجود شده است ، و لذا استصحاب عدم جارى نمىشود .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 590
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٥٩٠