2 - و يك استصحاب عدمى داريد ، چرا كه قبل از وضو طهارت داشتيد و لكن اكنون نمىدانيد كه طهارت داريد يا نه ؟
در نتيجه : دو استصحاب وجودى و عدمى ، على القاعده تعارضا و تساقطا . منتهى در اينجا اصل حاكمى كه اصل عدم حدوث مانع و يا مانعيت حادث باشد در كار است . به عبارت ديگر اصل عدم حدوث در اينجا مزيليّت حادث است كه بر استصحاب عدمى حاكم است ، چرا كه شكّ در بقاء عدم ازلى يعنى حدث ، مسبّب است از شكّ در اينكه اين رطوبت مانعيت دارد يا نه ؟
و لذا تا اصل سببى جارى است ، نوبت به مسبّبى نمىرسد .
* غرض از ( الّا انّ الاستصحاب مع هذا العلم الاجمالى . . . ) چيست ؟
اين است كه اصلين جناب نراقى و تعارض و تساقط در همين مورد اخير هم غير قابل قبول است . چرا ؟ زيرا كه شماى مكلّف اكنون علم اجمالى داريد كه پس از خروج رطوبت مشكوكه يا در حقتان حدث مجعول است و يا طهارت .
بنا بر قول مشهور با وجود اين علم اجمالى ، اصول عمليّه جارى مىشوند و لكن به بركت همين علم اجمالى ، تعارض بالعرض پيدا شده ، تساقط مىكنند امّا به نظر ما كه شيخ انصارى هستيم و به نظر كثيرى از متأخرين ، به محض اينكه علم اجمالى براى شما پيدا مىشود ديگر اصلين جارى نمىشود تا نوبت به تعارض برسد . چرا ؟ زيرا موضوع اصول عمليّه شكّ و عدم العلم است ، با آمدن علم اعمّ از اينكه اجمالى و يا تفصيلى باشد ، مجرائى نخواهد داشت .
پس جناب نراقى سخنان شما بههيچوجه قابل قبول نيست .
* نظر حضرت امام خمينى ( ره ) در رابطهء با شبههء نراقى در اينجا چيست ؟
اولا : از ذكر شبههء مرحوم نراقى در اين بحث انتقاد فرموده مىگويد ذكر سخنان فاضل نراقى در دنبالهء اين بحث نامناسب است . چرا ؟ زيرا اشكال نراقى تنها تعارض استصحاب وجودى با عدمى در احكام پس از گذشتن زمانى كه ظرف براى واجب يا وجوب است .
و لذا شبههء ايشان مربوط به شبههاى كه در زمان و امور زمانيه است نمىباشد .
سپس خلاصهء اشكال را چنين تقرير فرموده است كه : استصحاب وجوب دائما با استصحاب عدم ازلى و اصلى در احكام معارض است ، چه احكام تكليفى باشد يا وضعى .
پس استصحاب وجوب جلوس بعد از ظهر ، با استصحاب عدم وجوب جلوسى كه داراى قيد بعد از ظهر بودن است ، معارض است . چرا ؟ زيرا عنوان ( جلوس - نشستن ) كه داراى قيد بعد از ظهر بودن است ، از عنوانهايى است كه ممكن است مستقل در حكم باشد . اين عنوان در ازل محكوم
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 589
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٥٨٩