بفرمائيد فرض سوّم چيست ؟
اين است كه : شكّ ما در بقاء كلّى لاحتمال فرد آخر باشد ، يعنى : ما احتمال مىدهيم كه كلّى اكنون هم باقى باشد ، لكن نه بخاطر احتمال بقاء فرد ، و نه بخاطر تردد فرد بين صنفين ، بلكه لاحتمال فرد آخر .
به عبارت ديگر : ما احتمال مىدهيم كه كلّى در ضمن يك فرد ديگرى وجود پيدا كرده و مستمرّ باشد .
به عبارت ديگر : كلّى در ضمن يك فردى وجود داشت ، آن فرد هم براى ما معين بود ، و ما مىدانيم كه آن فرد معين از بين رفته است ، لكن احتمال مىدهيم كه در ضمن فرد ديگرى موجود باشد ، و لكن اين احتمال سه جور مصور است ، و لذا مىگويند كه احتمال سوّم ، خود داراى سه قسم است :
1 - قسم اوّل آن اين است كه بگوئيم : آن فردى را كه ما مىدانيم از بين رفته ، مصاحب و همراه بوده با يك فرد ديگرى كه ما از وجود او بىخبر بودهايم ، لكن اكنون كه مىدانيم آن فرد اوّل از بين رفته است ، احتمال مىدهيم كه مصاحبى داشته و آن مصاحب اكنون هم وجود داشته و كلّى در ضمن اين فرد محتمل ، استمرار داشته باشد ، فى المثل :
1 - يقينا مىدانستيم كه فلان زيد در خانه است و لذا كلّى انسان در ضمن اين زيد ، در خانه محقّق بود .
2 - امروز هم يقين داريم كه آن زيد مرد و رفت .
3 - لكن امروز كه يقين به عدم وجود اين زيد داريم ، احتمال مىدهيم كه كلّى انسان امروز نيز در خانه محقّق و موجود باشد . چرا ؟ زيرا واقعا يقين نداريم كه زيد خودش به تنهايى در خانه بوده است ، بلكه شايد عمرو هم به همراه او بوده و اكنون هم در آنجا باشد .
بنابراين : احتمال بقاء انسان در خانه ناشى از احتمال وجود مصاحب است .
به عبارت ديگر : اينكه ما احتمال مىدهيم بقاء كلّى انسان را در خانه ، لاحتمال حدوث فرد آخر ، بعد ارتفاع زيد است . منتهى : گاهى اين احتمال ما بدين صورت است كه شايد عمرو جايگزين زيد شده باشد . گاهى اين احتمال بقاء كلّى از جانب ما لاحتمال تبدل مرتبة به مرتبة است .
فى المثل : يقين داشتيم كه جسم سياهى در خانه وجود دارد ، لكن اكنون علم داريم كه آن
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 516
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٥١٦