2 - موضوع علم منطق ، معرّف و حجّت است و لذا در منطق از عوارض و احوالات معرّف و حجّت بحث مىشود .
3 - موضوع علم نحو ، كلمه و كلام است و لذا در نحو از اعراب و بناى آن بحث مىشود و هكذا در علم فقه و . . .
* منظور از مسائل يك علم چيست ؟
تمام مطالبى است كه از اوّل تا آخر يك علم مورد بحث و گفتگو و نفى و اثبات واقع مىشود و هركسى بر اثبات مدعاى خود استدلال مىكند ، و هدف اصلى از آموختن آن علم ، آشنائى با اين مطالب است . فى المثل :
1 - در همين علم اصول بحث مىشود از اينكه آيا اوامر ظهور در وجوب دارند يا نه ؟ آيا ظواهر حجيّت دارند يا نه ؟ آيا مشتقات در ما تلبّس ظهور دارند يا در اعمّ از ما تلبّس و ما انقضى عند التلبس ؟ و لذا از همين مباحث تعبير مىشود به مسائل علم اصول .
2 - در علم فقه بحث مىشود كه آيا نماز جمعه واجب است يا نه ؟ آيا غنا حرام است يا نه و هكذا هزاران سؤالى كه مردم بدان مكلّف هستند .
* مسائل يك علم از بديهياتاند و يا از نظريّات ؟
برخى از مسائل يك علم از بديهيّات است و كثيرى از مسائل آن از نظرياتاند كه در هر علمى بر مسائل نظريهاش استدلال مىشود .
* منظور از مبادى در يك علم چيست ؟
مجموعه امورى است كه مسائل و مطالب يك علم برآن امور مبتنى است و لذا تا اين مبادى شناخته نشود مسائل مبتنى بر اين مبادى هم شناخته نخواهند شد .
* مبادى هر علمى بطور كلّى بر چند قسماند ؟
بر دو قسماند : 1 - مبادى تصوريّه 2 - مبادى تصديقيّه
* مراد از مبادى تصوريّه چيست ؟
تمام تصورات و تعريفاتى است كه در يك علم صورت مىپذيرد ، مثل :
1 - تعريفى كه از موضوع هر علمى مىشود .
2 - تعريفى كه از اجزاء موضوع علمى مىشود ، البته در صورتى كه موضوع مركب باشد .
3 - تعريفى كه از جزئيات آن موضوع مىشود ، البته در صورتى كه موضوع كلّى باشد .
4 - تصوّر و يا تعريفى كه از هريك از اصطلاحات مورد استفاده در آن علم مىشود .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 48
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٤٨