مىشود مگر رافعى بيايد و او علم به ارتفاع جنابت و حصول طهارت پيدا كند و يا اينكه بميرد .
برخى از موضوعات نيز تا مدت مشخصى مثلا 10 يا 20 يا 100 سال اقتضاى بقاء دارند مثل فيل در مثال مورد نظر كه در طول مدت مثلا صد سال هرگاه كه در بقاء آن شكّ كنيم استصحاب بقايش را جارى كردهاند و آثارش برآن مترتب است ، لكن پس از صد سال اصل قابليت و استعداد مورد شكّ واقع مىشود و ديگر حقّ اجراى استصحاب را نداريم .
و يا فى المثل گنجشك تا يك سال استعداد بقاء دارد حال هرگاه در رابطهء با گنجشكى كه امروز به دنيا آمده و حادث شده شكّ كنيم تا مدت يك سال مىتوانيم استصحاب بقاء حيات آن را بكنيم و لكن يك سال كه تمام شد ديگر حق اجراى استصحاب حيات آن را نداريم . و هكذا امثالهم . . .
* هدف جناب قمى از طرح اين مطلب چيست ؟
پاسخگوئى به شبههاى بود كه از جانب علماى يهود و نصارى بواسطهء قاعدهء استصحاب مطرح مىكردند .
به عبارت ديگر برخى از علماء يهود در مقام بحث با برخى از علماى اسلام ، از قاعدهء استصحاب استفاده كرده مىگفتند نبوت حضرت موسى عليه السّلام امتداد دارد ، و لكن هركجا و يا در هر مقطع زمانى كه در بقاء و استمرار آن شكّ كنيم ، استصحاب مىكنيم بقاء نبوت و شريعت ايشان را .
مرحوم قمى پاسخهاى داده شده به اين شبهه را نپسنديده با تهيهء مقدمهء فوق به پاسخ آن پرداخته مىفرمايد :
نبوتها و شريعتها به لحاظ استعداد بقاء و قبول استمرار ، متفاوتند : 1 - برخى از نبوتها زمانا و مكانا بسيار محدودند و برخى گستردهتر ، تا اينكه مىرسد به نبوت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله كه ههعصرى و همهنسلى است و لذا مىگوئيم : استعداد بقاء نبوت و شريعت موسوى و عيسوى عليهما السلام تا زمان نبوت نبى اكرم اسلام صلّى اللّه عليه و آله مىباشد و پس از آن اگر در اصل اقتضاء و استعداد بقاء آن شكّ كرديم حقّ اجراى استصحاب بقاء نداريم .
* غرض جناب شيخ از ( اقول . . . ) چيست ؟
ايرادات ايشان به مطلب جناب قمى است و لذا مىفرمايد :
اولا : لحاظ استعدادها و اقتضا استمرار هريك از اشياء با مبناى خود شما كه استصحاب را مطلقا حجّت مىدانيد چه در شكّ در مقتضى و چه در شكّ در رافع ناسازگار است ، چونكه با لحاظ استعدادها ، تنها در موارد شكّ در رافع است كه مىتوان از استصحاب استفاده كرد و نه در شكّ در مقتضى و حال آنكه شما خود بدان مطلب ملتزم نيستيد .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 460
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٤٦٠