يعنى روز شنبه ، در اصل وجود عدالت او و نه در بقاء وجود عدالت او به شكّ مىافتيد ، كه آيا در روز جمعه كه من عدالت او را قبول كردم ، به راستى عادل بوده است يا اينكه من به اشتباه افتاده بودم ؟
حال دقت بفرمائيد كه : متعلّق يقين من كه عدالت زيد بود ، زمانش روز جمعه بود ، متعلّق شكّ من نيز كه راجع به آن شكّ پيدا كرده همان عدالت زيد در روز جمعه است .
پس : زمان يقين و شكّ من مختلف است به روز جمعه و شنبه ، و لكن متعلّق يقين و متعلّق شكّ من ، يكى است كه همان عدالت است در روز جمعه .
* چرا اگر ما در اينجا از اين يقين خود استفاده كنيم مىشود اليقين ؟
زيرا روز شنبه كه شما در رابطهء عدالت زيد در روز جمعه شكّ مىكنيد ، شكّ شما سرايت مىكند به عدالت زيد در آن روز .
* چه تفاوتى ميان استصحاب با قاعدهء اليقين در اعتبار مزبور وجود دارد ؟
در استصحاب ، اختلاف زمان يقين با زمان شكّ معتبر نيست .
به عبارت ديگر : ممكن است يقين و شكّ به لحاظ زمانى مختلف باشند ، چنان كه ممكن است مختلف نباشند ، بلكه متحد باشند .
1 - در رابطهء با اتحاد يقين و شكّ به لحاظ زمانى در استصحاب مثل اينكه : شما در روز شنبه در رابطهء با عدالت زيد به فكر افتاده ، به اينجا مىرسيد كه تا ديروز عادل بوده است ، لكن در حين همين فكر و محاسبه شكّ داريد كه آيا امروز هم عادل هست يا نه و يا ظنّ پيدا مىكنيد كه آيا فردا عادل خواهد بود يا نه ؟
امّا : هماكنون كه در رابطهء با عدالت زيد مىانديشى ، براى شما يقين حاصل مىشود كه زيد ديروز عادل بوده ، در عين حال در همين زمان كه در آن به عدالت زيد در ديروز دست يافتيد ، شكّ در عدالت او در امروز داريد .
پس : زمان يقين و شكّ شما يكى است و آن هماكنون است .
2 - و امّا در رابطهء با اختلاف يقين و شكّ به لحاظ زمانى در استصحاب مثل اينكه : شما ديروز يقين داشتيد كه زيد عادل است ، امروز شكّ داريد كه او عادل است يا نه ؟
بنابراين : اختلاف يقين و شكّ و اتحاد آن دو به لحاظ زمانى در استصحاب ممكن است .
* پس امر معتبر در استصحاب چيست ؟
اختلاف زمانى متعلّق يقين و شكّ است ، يعنى متعلّق يقين بايد به لحاظ زمان با متعلّق شكّ
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 360
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٦٠