علىاىحال : شيخ انصارى مىفرمايد : از آنچه پيرامون صحيحهء سوّم زراره گفتيم ، روشن شد كه استدلال بر موثقهء عمّار صحيح نيست ، چرا كه بنا را بر اقلّ گذاشتن ، منافات با چيزى دارد كه شارع در برخى از خبرها آن را اصل قرار داده است .
مثل اين سخن امام عليه السّلام كه مىفرمايد : اجمع لك السّهو كله فى كلمتين : متى شككت فابن على الاكثر و حديث ديگر كه قبلا نقل كرديم كه ( الا اعلّمك شيئا . . . )
سپس در توجيه روايت فرمود : يا اين روايت را بايد حمل بر تقيّه نمود ، يا آنچه بعضى از اصحاب در معناى روايت گفتهاند كه بنا بر اكثر گذاشته شود و ارادهء اكثر گردد ، سپس احتياط كند به اينكه آنچه براى نماز فرض نياز سودمند است انجام دهد ، و برفرض بىنيازى از آن ، ضررى به نماز نمىزند .
* تفسير حضرت امام خمينى ( ره ) از روايت اسحاق بن عمّار چيست ؟
مىفرمايند : ظاهرا اين روايت در شكّ در ركعتهايى كه محل اختلاف ميان مسلمانان است وارد شده است و آن اين است كه : آيا در شكّ ، واجب است كه بنا بر اقلّ گذاشته شود و ركعت مورد شكّ را متصلا بجا آورد ، يا اينكه بنا بر اكثر گذاشته شود و آن يك ركعت را منفصلا بجا آورد ؟
و لذا : اين روايت مثل ساير رواياتى است كه به اين مضمون وارد شده است كه بنا بر كم و بنا بر يقين و جزم گذاشته شود و شايد تعبير همانند آن از روى تقيّه باشد .
سپس مىفرمايند : ممكن است گفته شود : از جهتى ميان بناگذارى بر يقين كه همان اقلّ است ، و بناگذارى بر اكثر ، منافاتى نيست ؛ و آن جهت ، جايز نبودن اكتفا به اقلّ است ؛ چنان كه روايات برآن متفق مىباشند و اين معناى بناى بر يقين ، و بر جزم و بر نقصان و كم است .
سپس مىفرمايند : اختلاف بين روايات ، تنها در بجا آوردن سلام و جداگانه بودن ركعت ، و يا بجا نياوردن سالم و متصل بودن ركعت است . پس رواياتى كه دلالت مىكنند بر بناگذارى بر اكثر ، دلالت مىكنند بر اينكه با سلام ، ركعت را بايد جداگانه بجا آورد ؛ و رواياتى كه دلالت بر بناگذارى بر اقلّ دارند ظهور در متصل بجا آوردن آن ركعت دارند .
پس اين دو دسته روايات از جهت اين مضمون كه بايد يك ركعت ديگر بجا آورد و اكتفا به ركعت مورد شكّ نكند ، با هم متحدند ، و در اتصال و انفصال ركعت احتياطى مختلفاند ؛ و لذا تعبّد بر اكثر از جهت وجوب انفصال ، منافى استصحاب از جهت بجا نياوردن ركعت نيست .
بنابراين : بنا بر تعيين گذاشتن ، دلالت بر استصحاب عدم اتيان مىكند و ظاهر آن بجا آوردن
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 351
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٥١