1 - تو قبلا يقين به طهارت داشتى ، و سپس شكّ كردى . ( صغرى )
2 - سزاوار نيست كه يقين را با شكّ نقض كنى . ( كبرى )
پرسيدم : اگر اجمالا بفهمم كه خونى به فلان ناحيهء لباس من اصابت كرده و لكن تفصيلا ندانم جاى آن كجاست آيا بايد همه جاى جامهام را بشويم ؟
امام عليه السّلام فرمودند : تمام آن ناحيهاى را كه يقين دارى خون به بخشى از آن اصابت كرده بشوى تا اينكه يقين به طهارت پيدا كنى .
نكته : اين فراز و به ويژه فراز قبلى از فرازهائى هستند كه بر حجيّت استصحاب در شكّ در رافع مورد بحث و استدلال قرار گرفتهاند .
پرسيدم : اگر شكّ كردم كه خونى به لباسم اصابت كرده يا نه ؟ آيا بر من واجب است كه وارسى و تحقيق كرده ببينم خون هست يا نه ؟ ( شبههء موضوعيّه ) .
امام عليه السّلام فرمودند : خير وارسى و تحقيق واجب نيست ( چرا كه شبههء موضوعيّه است ) و لكن اگر مىخواهى مطمئن شوى كه چيزى نيست ، وارسى بلامانع است .
پرسيدم : اگر در اثناء نماز خونى در لباسم مشاهده كردم چه كنم ؟
امام عليه السّلام فرمودند :
1 - اگر قبل از نماز شكّ داشتى و احتمال اصابت دم مىدادى و لكن به هنگامى كه در اثناء نمازى آن را ديدى ، اين نماز را بشكن و آن را با جامهء پاك اعاده كن .
2 - لكن اگر قبل از نماز شكّ نداشتى ، بلكه ابتدا به ساكن و در اثناء نماز خون در جامهات ديدى همانجا ( به نحوى كه منافى حاصل نشود ) نماز را نگهدار ، جامهات را بشوى و سپس از همانجا نمازت را ادامه داده و به اتمام برسان . و اعاده لازم نيست .
سپس حضرت عليه السّلام علّت آوردند به اينكه : تو يقين ندارى كه اين نجاست از اوّل نماز بوده است شايد در همان اثناء نماز اين خون تازه به لباست اصابت كرده باشد .
پس : سزاوار نيست كه يقين را با شكّ نقض كنى ( كه اين فراز حديث نيز مورد بحث و استدلال است ) .
و تقريب استدلال به اين حدث ( براى استصحاب ) ، همانند استدلال به صحيحهء اولى است كه گذشت ، و شايد اراده كردن جنس از ( ال ) در اليقين ، در اينجا اظهر است .
* * *
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 296
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٩٦