( نكته )
* اگر در يك بحث دلالى ديگر سؤال شود كه اين ( ال ) در اليقين كداميك از انواع ( ال ) است چه پاسخ داده مىشود ؟
مىگويند سه احتمال متصور است :
1 - اينكه ( ال ) عهد ذكرى باشد ، يعنى اشاره باشد به همان يقين معهود يعنى يقينى كه در صغرى ذكر گرديد كه همان يقين در خصوص وضو باشد بدين معنا كه خصوص يقين به وضو را با شكّ نقض نكنيد .
2 - اينكه ( ال ) جنس و ماهيّت باشد ، يعنى جنس اليقين و ماهيّت آن و به تعبير ديگر مطلق ( اليقين ) اين ويژگى را دارد كه با شكّ نقض نمىشود چه اين جنس و طبيعت در ضمن وضو محقّق شود بدين معنا كه يقين به وضو داشته باشيم كه مورد حديث است ، و يا اينكه در يك امر ديگرى مصداق پيدا كند .
3 - اينكه ( ال ) براى استغراق و عموميت باشد ، بدين معنا كه همهء يقينها را با شكّ نقض نكنيد .
مفهوم اين سخن اين است كه : پس بعضى از يقينها با شكّ نقض مىشود . حال هريك از اين سه احتمال متصور و محتمل است ، و براى هريك نيز شواهدى وجود دارد ، كه با نقد و بررسى هريك بايد ثابت كنيم كه مراد از ( ال ) ، جنسى است و جنس اليقين مد نظر مىباشد تا بتوانيم از حديث نتيجه بگيريم و الا كار با مشكل روبرو مىشود .
* قرينهء احتمال اوّل چيست ؟
قرينهء اين احتمال ، قيد ( من وضوئه ) است كه در صغراى كلام يعنى ( فانّه على يقين من وضوئه بعد هم ) آمده است ، كه پس از آن مىفرمايد : و لا ينقض اليقين . و لذا احتمال قوى داده مىشود كه مراد همان يقين به وضو باشد و نه جنس اليقين ، چرا كه در كلام واحد ، برخى مفسّر برخى ديگر است .
* مبناى استدلال جناب شيخ در اينجا چيست ؟
شيخ مىفرمايد مبناى استدلال اين است كه : ( لام ) در ( اليقين ) ، براى جنس است ، چرا كه اگر ( لام ) براى عهد باشد ، ضميمه شدن كبرى به صغرى ، افادهء قاعدهء كلّى در باب وضو مىكند يعنى ( و لا ينقض اليقين بالوضوء بالشكّ ) بدين معنا كه وضو را جز به يقين به حدث ، نقض نكن .
و ( لام ) اگرچه ظهور در جنس دارد ، و لكن از آنجا كه يقين پيشين مقيّد به وضو است ، ممكن است ظهور فوق را سست كند .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 271
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٧١