1 - در آنجا بحث از حيث دليل بود كه آيا دليل دلالت دارد بر استمرار و يا مهمل است امّا در اينجا بحث از حيث شكّ است ، بدين معنا كه آيا شكّ شما در رافع است يا در مقتضى .
2 - در آنجا بحث از اين بود كه استصحاب هم در مورد حصول رافع و هم در مورد حصول غايت هر دو جارى مىشود يعنى مثل أتموا الصيام الى الليل ، استصحاب مىكنيم حصول غايت را .
امّا در اينجا شكّ در حصول غايت داخل در باب شكّ در وجود مقتضى است ، يعنى : كسانى كه مىگويند : الاستصحاب عند الشك فى الرافع يجرى و عند الشك فى المقتضى لا يجرى ، غايت نيز داخل در اين بخش يعنى شكّ در مقتضى است .
- فى المثل : وقتى شكّ مىكنيم كه آيا شب آمده است يا نه ؟ شكّ مىكنيم كه آيا وجوب صوم اقتضاى بقاء دارد يا نه ؟
3 - در آنجا بحث از نظر دلالت دليل بر استمرار بود و لذا هم الى حصول رافع را شامل مىشد هم الى حصول الغاية را ، چرا كه در هر دو استمرار است و لذا چون دليل دلالت بر استمرار دارد ، هرجا كه شكّ كنيم استصحاب جارى مىكنيم .
امّا بحث ما در اينجا از جهت شكّ در رافع و شكّ در مقتضى است و لذا بحث در غايت داخل در شكّ مقتضى است . و لذا اگر از اين نظر كسى بگويد شكّ در رافع جاى جريان استصحاب است و نه شكّ در مقتضى ، مىگوئيم آن حصول الى الغايه از اين بحث جدا مىشود .
4 - اگر در آنجا بحث به لحاظ دليل بود ، مربوط بود به شبهات حكميّه ، كه مكلّف بخاطر رافع و يا غايت شكّ مىكند در بقاء حكم خدا . امّا بحث ما در شكّ وجود رافع و مقتضى در اينجا ، اعمّ است از شكّ در شبهات حكميّه و موضوعيّه و شبهات خارجيه و هكذا . . .
2 - و گاهى شكّ ما در بقاء مستصحب از جهت شكّ در اصل اقتضاء نيست چرا كه اصل الاقتضاء مسلّم است و فلان شىء ذاتا قابل بقاء است ، بلكه شكّ ما از شكّ در رافع سرچشمه مىگيرد ، بدين معنا كه : شكّ داريم كه آيا مانعى آمد و جلوى اقتضاى اين مقتضى را گرفت يا نه ؟
* باتوجّه به مطلب فوق مراد از ( و هذا على اقسام . . . ) چيست ؟
اين است كه : شكّ در رافع در يك تقسيم بر پنج قسم است :
1 - گاهى شكّ ما در اصل وجود رافع است ، بدين معنا كه من در به دو امر نمىدانم كه آيا اصلا رافعى محقّق شده است تا جلوى مقتضى را بگيرد يا نه ؟
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 202
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٠٢