و قد يفصّل فى الرافع بين الشكّ فى وجوده و الشكّ فى رافعيّته ، فينكر الثانى مطلقا ، أو إذا لم يكن الشكّ فى المصداق الخارجى .
هذه جملة ما حضرنى من كلمات الاصحاب .
و المتحصّل منها فى بادئ النظر أحد عشر قولا :
ترجمه
تقسيم سوّم و آخرين تقسيم از تقسيمات استصحاب به اعتبار شكّ در بقاء مستصحب
سومين تقسيم استصحاب از حيث شكّ در بقاء مستصحب اين است كه :
1 - گاهى شكّ ما در بقاء مستصحب ( و يا موضوع حكم ) ، از جهت ( شكّ در ) مقتضى است و مراد از اين شكّ در مقتضى ، شكّ از حيث استعداد مستصحب و قابليت ذاتيهء آن است براى بقاء ( و لذا به لحاظ اينكه نمىدانيم كه اين مستصحب تا چه اندازه قابليت بقاء دارد در ان شكّ مىكنيم ) ، مثل شكّ در بقاء شب و روز و مثل شكّ در استعداد خيار غبن در بقاء ، پس از زمان اوّل ( كه آيا استعداد بقاء دارد و يا اينكه نه استعداد بقاء ندارد و فورى است ؟ )
2 - و گاهى از جهت تحقّق و حدوث رافع است ، با قطع نظر از استعداد بقاء ( كه آيا فى المثل بادى آمده است تا چراغ را خاموش كرده باشد يا نه باتوجّه به اينكه مىدانيم كه به اندازهء 10 ساعت نفت كه همان استعداد بقاء است در آن وجود داشته است ؟ )
و اين شكّ در رافع بر پنج قسم است ، چرا كه شكّ ما :
1 - يا شكّ در وجود رافع است مثل شكّ در حدوث بول ( كه آيا اصلا بولى از ما خارج شده است يا نه ؟ )
2 - و يا از نامشخص بودن وضعيت مستصحب است ، يعنى مستصحب مردّد است بين اينكه آيا اين امر موجود ، مىتواند رافع باشد و بين اينكه آيا اين امر موجود نمىتواند رافع باشد ، مثل انجام نماز ظهر ( در ظهر جمعه ) كه مورد شكّ است كه آيا رافع و برطرفكننده اشتغال ذمّه به نماز مكلّف قبل از نماز عصر روز جمعه هست يا نه ؟ و ( خود ) اين تردّد :
1 - يا به جهت تردد اشتغال ذمّه به صلاة بين ظهر و جمعه است .