فصل 15 راههاى توبه از گناهان
بدان كه توبه از گناهانى است كه شرح و تفصيل آنها را در اين كتاب مطالعه كردى ، و آنها - چنان كه ياد كرديم - يا صفات و افعال شيطانى است كه متعلق به وهم است ، يا صفات و افعال درنده خوئى كه متعلق به قوه درندگى است ، و يا صفات و افعال حيوانى و بهيمى كه متعلق به نيروى بهيمى است . و گناهان از حيث تعلق توبه به آنها و چگونگى خروج از آنها به سه گونه تقسيم مىشوند :
1 - ترك طاعات واجب : از نماز و روزه و زكات و خمس و كفّاره و غير اينها . راه توبه از اينها اين است كه : در بجا آوردن و قضاء آنها به قدر امكان بكوشد .
2 - محرّماتى كه بين بنده و خداست ، يعنى افعال ناروائى كه در شرع منع شده و اينها حقوق اللَّه است : مانند شرابخوارى ، و ساز و دف و ناى زدن ، و دروغگوئى ، و زنا . راه توبه از اينها پشيمانى بر آنها و عزم بر ترك آنها در آينده است .
3 - گناهانى كه بين او و بندگان خداست ، كه از آنها به حقوق مردم تعبير مىشود ، و كار در آنها دشوارتر و مشكلتر است ، و آن يا در مال است يا در جان يا در آبرو يا در اهل و فرزندان يا در دين :
آنچه در مال است : بر او واجب است كه آن را در صورت امكان به صاحبش برگرداند ، و اگر به سبب تنگدستى نمىتواند آن را ادا كند از وى بحلى خواهد ، و اگر او را حلال نكند يا دسترسى به وى نباشد يا در گذشته است و وارثى نيز