عهده عهد بر آمده باشى با من ملاقات كنى و من بر وفاى آن با تو ديدار نمايم ؟ يا آن را ضايع كردى تا با تو به باز خواست و عذاب ملاقات كنم ؟ و به اين معنى اشاره دارد قول خداى تعالى :
« أَوفُوا بِعَهدى اوفِ بِعَهدِكُم » 2 : 40 ( بقره ، 40 ) « به پيمان من وفا كنيد تا به پيمان شما وفا كنم » .
و نيز :
« وَالَّذينَ هُم لأَماناتِهِم وَعَهدِهِم راعُونَ » 23 : 8 ( مؤمنون ، 8 ، معارج ، 32 ) « و كسانى كه پاسدار امانتها و پيمانهاى خويشند » .
روايت است كه : چون بنده را هنگام مرگ فرا رسد ملك الموت بر او ظاهر شود و او را اعلام كند كه از عمر تو ساعتى بيش نمانده و لحظه اى از آن واپس نشود ، در آن وقت براى بنده اندوه و حسرت و تأسّف پديدار مىشود كه اگر تمام دنيا از آن او باشد و بدهد كه در عوض ساعتى ديگر در عمر او افزايند تا در آن كوتاهى و تقصير خود را تلافى نمايد بدان راه نيابد .
و نيز روايت است كه : چون بنده را پرده از پيش ديده بردارند و به مرگ خود يقين كند به ملك الموت گويد : مرا يك روز ديگر مهلت ده تا به درگاه پروردگارم عذر خواهم و توبه كنم ، و براى خود توشه شايسته اى بردارم ، ملك الموت گويد :
روزهاى بسيار بر باد دادى ديگر روزى براى تو نمانده ، گويد : يك ساعت مهلت ده ، گويد : ساعتها را از دست دادى ديگر ساعتى ندارى ، و در آن وقت در توبه بر او بسته مىگردد و روحش به تلاطم مىآيد و نفسهايش به شماره مىافتد ، و جام اندوه و نوميدى از تدارك و تلافى فرو مىبرد و حسرت و ندامت بر عمر ضايع شده خود مىخورد ، و اصل ايمان وى بر اثر صدمه هاى اين ترسها و دهشتها در آشفتگى و اضطراب مىآيد ، و در اين هنگام جانش به در مىرود . پس اگر حكم خداوند بر او به نيكى و سعادت رفته باشد روح او با توحيد از دنيا بيرون مىرود و اين سرانجام نيك است ، و اگر حكم به شقاوت وى شده باشد - از چنين سرنوشتى به خدا پناه مىبريم - روح او با شك و اضطراب از دنيا مىرود و اين است پايان و سرانجام بد .
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 79
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٧٩