جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 69

« فَلَيَعلَمَنّ الله الَّذينَ صَدَقُوا وَلَيَعلَمَنَّ الكاذِبينَ » 29 : 3 ( عنكبوت ، 3 ) « پس هر آينه خدا آنان را كه راست گفتند مىداند و دروغگويان را نيز مىداند » . ( 1 ) تتمه آيا در توبه توانائى بر گناه سابق شرط است توبه از گناهى است كه مانند آن در گذشته واقع شده باشد ، امّا ترك گناهى كه مانند آن تاكنون رخ نداده و عزم بر ترك آن در آينده توبه ناميده نمىشود ، بلكه تقوا ناميده مىشود و صاحب آن را پرهيزكار ( متّقى ) نامند نه توبه كار ( تائب ) ، و از اين رو درست است كه گفته شود پيغمبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم از كفر پرهيزكار بود ولى درست نيست كه گفته شود از آن تائب بود . و مراد از « مانند گذشته » اعم است از اينكه در صورت يا درجه و مرتبه مثل آن باشد . پس پير فرتوتى كه در گذشته زنا و راهزنى از او سر زده ، و اكنون توانائى بر آنها ندارد ، اگر بخواهد از آنها توبه كند بايد از آنچه از لحاظ مرتبه و درجه مشابه و مماثل آنهاست ، مانند تهمت زنا زدن و فحش دادن و دزدى و امثال اينها ، توبه كند ، زيرا توبه از عين آنها - يعنى خود زنا و راهزنى - با ناتوانى وى بر آنها معنى ندارد ، و اگر توبه از مماثل چيزى در مرتبه و درجه ، توبه از اين چيز بشمار نيايد لازم است كه باب توبه نسبت به پير فانى و هر كه گناهى از او سر زده و اكنون قدرت بر آن ندارد بسته باشد ، و اين قول باطل است ، زيرا باب توبه تا مرگ باز است ، و به دليل سخن يكى از بزرگان كه در تعريف توبه گفته است : « آن ترك اختيار كردن گناهى است كه مثل آن در گذشته از حيث مرتبه نه از حيث صورت از او سر زده ، براى بزرگداشت خداوند و بر حذر بودن از خشم او » . پس سخن او : « مثل آن در گذشته سر زده » براى احتراز از اين است كه به معنى ترك