او از سابق بهتر شود ، و في الجمله شيطان و نفس امّاره را براستى خوار و ذليل كرده باشد ، و در عمل خود دروغزن نباشد . و از اين رو وارد شده است كه : علامت قبول حج آنست كه حال او بعد از حج بهتر از سابق گردد . و در خبر است كه : علامت قبول حج ترك معاصى سابق است ، و بدل كردن همنشينان بد و ناشايسته به همنشينان نيك و شايسته ، و مجالس لهو و غفلت به مجالس ذكر و آگاهى .
تتميم اسرار حج
از مولاى ما حضرت صادق عليه السّلام روايتى رسيده است كه متضمّن عمدهء اسرار و دقايق حج است ، و ما به ذكر آن سخنان شريف تبرّك مىجوئيم :
فرمود : « چون ارادهء حج كنى ، دل خود را از هر چه آن را از خداى عز و جل مشغول مىكند و پردهء ميان تو و او مىگردد خالى كن ، و همهء امور خود را به آفريدگار خود واگذار ، و در جميع حركات و سكنات خود به خدا توكَّل داشته باش ، و گردن تسليم و رضا به حكم و قضا و قدر او نه ، و دست از دنيا و استراحت و خلق بردار ، و حقوق مردم را كه بر ذمّهء توست ادا كن ، و بر توشه ( زاد ) و مركب ( راحله ) و ياران و نيرو و جوانى و مال خود اعتماد مكن ، و بترس از اينكه اين همه دشمن و و بال تو شوند ، زيرا هر كه ادّعا كند كه از خداى خود راضى و خشنودم و اعتمادش به غير او باشد ، آن غير دشمن و و بال او گردد ، تا بداند كه هيچ كس را قدرت و قوّت و چاره اى نيست مگر به نگهدارى و توفيق خداى تعالى . و آمادهء سفر شو مانند آماده شدن كسى كه اميد برگشتن ندارد ، و با رفيقان نيكو رفتار كن ، و اوقات نمازهاى واجب و سنّتهاى رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله را رعايت كن ، و آنچه بر تو لازم است از ادب و بردبارى و شكيبائى و شكر و مهربانى و سخاوت بجاى آر و از ايثار و بذل توشه در همهء اوقات دريغ مدار . و به آب توبهء خالص گناهان خود را شست و شو ده ، و جامهء صدق و صفا و خضوع و خشوع در بر كن ، و از هر چه تو را از ياد
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 494
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٤٩٤