جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 427

خاشع باشد ظاهر نيز چنين خواهد بود ، و از اين رو رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم وقتى نماز - گزارى را ديد كه با ريش خود بازى مىكند ، فرمود : « اين شخص اگر دل او خاشع بود اعضاء او نيز خاشع بود ، كه رعيّت به فرمان سرپرست و حاكم است » ، و در دعا آمده است : « خدايا حاكم و رعيّت را اصلاح كن » ، و مراد قلب و جوارح است . و بالجمله : هر مؤمنى براى نماز بايد روى خود را به خانهء خدا و روى دل خويش را به صاحب خانه بگرداند ، و همچنانكه به سوى خانه رو نمىكند مگر به گرداندن از غير آن ، همچنين توجّه روى دل به خدا نخواهد بود مگر به خالى شدن از ما سوى اللَّه ، و رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود : « چون بنده به نماز ايستد ، و رغبت و دل او به خدا باشد مانند روزى كه از مادر متولد شده از نماز بيرون آيد » . و فرمود : « آيا كسى كه روى خود را در نماز مىگرداند نمىترسد كه خدا روى او را چون روى خر كند ؟ » گفته‌اند : اين نهى از رو گرداندن از خدا و ملاحظهء عظمت او در حال نماز است ، زيرا كسى كه به راست و چپ التفات كند از خدا و مطالعه انوار جلال و كبرياى او غافل است ، و كسى كه چنين باشد غفلت او ادامه مىيابد ، و روى دل او مانند روى دل خر مىگردد كه از تعقّل امور عالى و فهم معارف محروم است . امام صادق عليه السّلام فرمود : « هر گاه رو به قبله آوردى ، از دنيا و هر چه در آن است و از مردم و آنچه بدان مشغولند مأيوس شو ( يا آنها را فراموش كن ) ، و دل خود را از هر چه تو را از خداى تعالى مشغول مىسازد خالى كن ، و عظمت خداى عز و جل را با ديدهء بصيرت ببين ، و ايستادن خود را در پيشگاه او به خاطر آر ، خداى تعالى مىفرمايد : هُنالِكَ تَبلُو كُلّ نَفسٍ ما اسلَفَت وَرُدّوا الَى الله مَولاهُمُ الحَقِّ 10 : 30 ( يونس ، 30 ) » در آن هنگام هر كسى از هر چه از پيش كرده آگاه گردد ، و به سوى خدا ، مولاى حقيقى خويش ، باز گردانده شوند « . و به قدم بيم و اميد بايست « ( 1 ) .