و امير مؤمنان عليه السّلام فرمود : « چه خانهء خوبى است حمّام ، چرك را مىبرد و آتش دوزخ را به ياد مىآورد » . و اين اشاره است به اينكه عاقل بايد لحظه اى از ياد آخرت غافل نگردد ، كه سرانجام قرارگاه او آنجاست . پس بايد در هر چه مىبيند از آب يا آتش يا غير اينها پند و اندرزى براى او باشد ، كه آدمى در هر چيزى به حسب همّت خود نظر مىكند . چنان كه بزّاز هر گاه داخل خانه اى معمور و مفروش شود به فرش و پرده و مانند اينها مىنگرد و در ارزش و قيمت آنها تأمّل مىكند ، و بافنده و درزى چون داخل آن شود به جامه ها نظر دارد و به چگونگى بافت و دوخت آنها توجه مىكند ، و نجّار هر وقت داخل آن شود درها و پنجره ها و قفسه ها را ملاحظه مىكند و در چگونگى ساختن آنها مىانديشد ، و بنّاء چون داخل شود به ديوارها و سقف و چگونگى بنّائى و محكمى و استقامت آن فكر مىكند . همچنين سالك راه آخرت به چيزى نظر نمىكند مگر اينكه پند و عبرتى براى آخرت مىگيرد ، پس چون ظلمتى را ببيند به ياد تاريكى لحد افتد ، و چون به آتشى بنگرد انديشهء جهنّم كند ، و اگر مارى به نظر آيد متذكَّر افعىهاى دوزخ شود ، و اگر صداى ترسناكى بشنود به ياد نفخهء صور افتد ، و چون چهره هولناكى به نظر او آيد نكير و منكر و آتشبانان جهنّم را ياد آورد ، و اگر كسانى را مشغول محاسبه بيند به فكر محاسبهء آخرت افتد ، و چون كلمهء رد يا قبول بشنود رد و قبول بعد از حساب آخرت را ياد آورد . و اگر چيز نيكو و مطلوبى را ببيند ياد نعمتهاى بهشت كند . . . و همچنين .
تتمه سرّ ازالهء چركها و پليديها
راز ازالهء چركها و پليديهاى مذكور از ظاهر بدن اين است كه موجب روشنى دل و گشادگى سينه و طرد شيطان مىشود . زيرا آنها تيرگيها و تاريكيهائى است كه مانع از نورانيّت و تجرّد است ، و فرشتگان از آنها رميده و مشمئز و شياطين به آنها
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 399
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٩٩