آنها حاصل مىشود . پس به پاك ساختن همهء آنها امر شد تا آمادهء دخول در عبادات گردد . و در غسل امر به شستن همهء بدن شد ، زيرا پستترين حالات انسان كه بستگى شديد به شهوات دارد حالت آميزش و وقاع است ، و در آن حالت جميع بدن دخالت دارد . و از اين رو رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود : « زير هر مؤمنى جنابتى است » .
پس چون همهء بدن او در آن وقت از مرتبهء برين دور است و در لذات پست گرفتار و غرق است ، شستن آن از مهمترين مطالب شرعى است ، تا شايستگى رو آوردن به جهت شريف و دخول در عبادت عالى را داشته باشد . و در تيمّم ، هنگامى كه شستن به آب ميسّر نباشد ، به مسح اعضاء رئيسه به خاك پست امر شده است .
و چون دل رئيس و اعظم جوارح و اعضاء است ، و همهء اعضاء در امورى كه آدمى را از حق تعالى دور مىكند خدمتكار اويند ، و نيز موضع نظر خداى سبحان است ، چنان كه پيغمبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود : « خداوند به صورتهاى شما نمىنگرد ، بلكه به دلهايتان نظر مىكند » ، پس دل را از تطهير بهرهء بيشتر و نصيب كاملتر است . پس پاك ساختن دل از رذائل و آنچه مانع درك فضائل است ، از تطهير اعضاء ظاهر در نزد خردمند دانا أولى است . و چون پاك ساختن آن از اخلاق بد و زشت و آراستن آن به اوصاف نيكو و زيبا به سبب فرو رفتن در محبّت دنياى دون ممكن نيست ، بايد در مقام شكستن و حقير ساختن آن برآيد و با تازيانهء ذلَّت و خوارى آن را براند ، همچنانكه هنگام عذر داشتن از شستن به آب در مقام شكستگى و فروتنى اعضاء را خاك مالى مىكند ، تا شايد پروردگار بر تواضع و شكستگى او رحم نمايد ، و پرتوى از نور تابان خود به وى عطا فرمايد ، كه خدا نزد شكسته دلان است ، چنان كه در حديث وارد شده است . پس از اين اشارات و مانند آنها به آنچه موجب اقبال توست فرا آى و اهمال گذشته را تدارك نماى .
و آنچه در سرّ طهارت ذكر شد ، مىتوان - با زيادتى - از گفتار مولانا امام صادق عليه السّلام در « مصباح الشريعة » استنباط كرد كه فرمود : « چون خواستى طهارت نمائى و وضو سازى ، به آب رو آور چنان كه به رحمت خدا رو مىآورى ، كه خداى تعالى آب را كليد نزديكى به جانب خويش و وسيلهء مناجات خود و دليل و راهنما به سوى بساط خدمت خود قرار داده و همچنانكه رحمت خدا گناهان بندگان را
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 395
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٩٥