و مىفرمايد : انَّ مِن ازواجِكُم و اولادِكُم عَدُوّا لَكُم 64 : 14 ( تغابن ، 14 ) « برخى از زنان و فرزندانتان دشمن شما هستند » .
و معنى صبر بر متاع دنيا : اين است كه به آن ميل و اطمينان نكند ، و بداند كه آن به عاريت به او سپرده شده و به زودى از او پس گرفته خواهد شد ، پس در تنعّم و تلذّذ ( به ناز و نعمت زيستن و لذت يافتن ) فرو نرود ، و بر كسانى از برادران مؤمن خود كه آن را ندارند ننازد ، و حقوق الهى را در مال خود رعايت نمايد و حقّ خدائى را در بدن خود با كمك به خلق بجا آورد ، و در مقام و منصب خود به مظلومان مدد رساند ، و همچنين در ديگر نعمتهائى كه خدا به او عطا فرموده است .
و راز اينكه شكيبائى بر متاع دنيا از صبر بر بلا دشوارتر است : اين است كه در اين صبر مجبور بر ترك چيزهاى لذيذ دنيا نيست بلكه براى بهره مندى از آنها قدرت دست يافتن دارد ، بخلاف بلا كه او را اختيارى نيست و قدرت دفع آن را ندارد ، پس صبر بر آن آسانتر است . و از اين رو مىبينى كه گرسنه هر گاه بر غذا دسترسى ندارد بر صبر نمودن تواناتر است تا هنگامى كه بر آن دست مىيابد .
و امّا آنچه موافق خواهش و طبع او نيست ، بر سه گونه است :
اول - آنچه به اختيار و قدرت بنده است ، مانند طاعات و معاصى . امّا صبر بر طاعات از اين رو دشوار است كه طبع آدمى از آنها مىرمد ، و قهر و غلبه را مىخواهد - چنان كه دليل آن مىآيد . و با وجود اين بعضى از عبادات از جهت كسالت و برخى از راه بخل بر او گران است ، و بعضى به هر دو جهت ، مانند حج و جهاد ، پس هيچ طاعتى خالى از دشوارى و مشقّتى نيست و از اين رو بايد بر آن صبر كرد ، و با وجود اين اهل طاعت در حالات سه گانه كه به سبب آن صعوبت و گرانى بيشتر مىشود محتاج به صبر است ، زيرا پيش از عمل در تصحيح نيّت و اخلاص و پاك كردن آن از آلودگى به ريا به آن نياز دارد ، و در حالت عمل نيز بايد بكوشد كه از ياد خدا غافل نشود ، و در هيچ يك از وظايف و آداب آن خلل پديد نيايد ، و بر اين امر تا فراغ و بعد از فراغ از آن پايدارى نمايد ، تا عجب و خود بينى به او راه نيابد و ريا و خودنمائى پديدار نگردد . و نهى از باطل كردن عمل و تباه ساختن صدقات بواسطهء منّت و آزار به اين گونه صبر بر مىگردد .
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 373
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٧٣