پس همان را به ايشان عطا مىكنم « . و بدين گونه مىتوان ميان اخبار عافيت و اخبار بلا جمع كرد . و از آنهاست :
جزع ( بىتابى و ناشكيبائى )
و آن عبارت است از رها ويله كردن انگيزه هاى هواى خود [ در مصيبت و بلا ] به فرياد كشيدن و بر گونهء خود زدن و گريبان دريدن ، يا دلتنگ شدن و ملول گشتن و ناليدن و بىقرارى نمودن . و آن اگر چه از نتايج كوچكى و ضعف نفس است كه فقط از رذائل قوهء غضبيّه بشمار مىرود ، ليكن چون ضدّ آن صبر است ، و آن را اقسامى است كه بعضى از آنها از متعلَّقات قوهء شهويّه است - چنان كه بيان آن مىآيد - از اين رو ما آن را تنها در متعلقّات قوهء غضب ذكر نكرديم ، بلكه در اينجا نيز ياد مىكنيم .
جزع و بىتابى در مصائب از مهلكات است ، زيرا در حقيقت انكار قضاى خدا و اكراه و ناخشنودى نسبت به حكم و فعل اوست ، و از اين رو رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود :
« الجزع عند البلاء تمام المحنة »
« تمام محنت هنگام بلا بىتابى و ناشكيبائى كردن است » .
و فرمود : « پاداش بزرگ با بلاى بزرگ است ، و چون خدا مردمى را دوست دارد ايشان را مبتلا مىسازد ، پس هر كه راضى شد خدا از او راضى است ، و هر كه ناخشنود گشت خدا از او ناخشنود است » .
و در خبر قدسى است : « هر كه به قضاى من خشنود نگردد ، و بر نعمتهاى من شكر نكند ، و بر بلاى من صبر ننمايد ، پس پروردگارى سواى من بجويد » .
و روايت است كه : « زكريّا چون از كافران گريخت ، و در ميان درختى پنهان
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 352
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٥٢