فصل 72 اسباب مانع شكر گزارى
سببى كه مانع اكثر مردم از شكر گزارى است : يا كوتاهى معرفت ايشان است به اين كه همهء نعمتها از خداى سبحان است ، يا كمى معرفت و احاطهء آنان به اصناف و افراد نعمتهاست ، يا جهل آنهاست به حقيقت شكر و استعمال نعمت در تمام كردن حكمتى كه مراد از آن نعمت است ، و گمانشان به اينكه حقيقت شكر تنها گفتن الحمد للَّه يا الشّكر للَّه است ، يا غفلت ناشى از غلبهء شهوت و استيلاى شيطان است كه به فكر شكر گزارى نمىافتند ، چنان كه در ديگر فضائل و طاعات چنين است ، يا بعضى چيزها را به سبب عام و شامل بودن براى همهء مردم و در جميع حالات نعمت نمىشمارند . و از اين جهت جملهء نعمتها را سپاس نمىدارند ، زيرا همهء خلق از آنها برخوردارند و همواره در دسترس ايشان است . بنابراين يك فرد آن را مخصوص به خود نمىداند و نعمت نمىشمارند ، بخصوص كه به آنها الفت گرفته و عادت كردهاند و خلاف آن را تصور نمىكنند ، و مىپندارند كه هر انسانى لازم است بر اين احوال باشد ، و از اين رو مىبينى كه خدا را بر نعمت هوا و آب و سلامت چشم و گوش و امثال اينها شكر نمىكنند . و حال آنكه اگر اينها را باز گيرند بيچاره و نابود مىشوند ، چنان كه اگر هوا از ايشان قطع شود يا در حمّامى كه هواى آن داغ باشد و يا در چاهى كه هواى قابل تنفّس نداشته باشد گرفتار آيند ، مىميرند . پس اگر