است ، و كار كرد اينها به فرشتگان محتاج است ، و همهء اينها مانند يك شخص است كه بعضى به بعضى ديگر بسته و مربوط است همچون بستگى و ارتباط اعضاء بدن به يكديگر ، پس آن شخص هر نعمتى را كه موجود است از ثرى تا ثريّا ناسپاسى كرده ، و در اين هنگام هيچ جماد و نبات و حيوان و آب و هوا و ستاره و فلك و ملكى نيست مگر اينكه او را لعنت مىكنند . و از اين رو در اخبار وارد شده است كه : « جايگاهى كه مردم در آن گرد آيند ، چون پراكنده شوند يا آنان را لعنت مىكند يا براى ايشان آمرزش مىخواهد » . و نيز وارد شده است كه : « فرشتگان بر گناهكاران لعنت مىكنند » . و در خبر است : « هر چيزى ، حتى ماهيان در دريا ، براى عالم استغفار مىكنند » . و امثال اين اخبار كه به مقصود دلالت مىكند بيرون از شمار است ، و اين همه اشاره است به اينكه گناهكار در يك چشم بهمزدن بر جميع ملك و ملكوت جنايت مىكند .
و همهء آنچه گفتيم تنها به بخشى از خوراك و خوردن مربوط است ، پس غير آن را در نظر بگير . آنگاه تأمّل كن كه آيا براى كسى ممكن است كه از عهدهء شكر برآيد ؟ و حال آنكه خدا را در هر چشم بهمزدنى بر بنده نعمتهاى بسيار و بيرون از شمار است ؟ و از جمله : در هر نفسى كه فرو رود و بر آيد دو نعمت هست ، زيرا با بيرون آمدن آن دود سوخت و سوز درون آدمى خارج مىشود ، و اگر خارج نشود هلاك مىگردد ، و با فرو رفتن آن هواى لطيف به درون مىرود ، و اگر داخل نشود كار قلب گسيخته و منقطع مىگردد و مرگ در پى خواهد بود . و چون هر شبانه روز بيست و چهار ساعت است ، و در هر ساعتى نزديك هزار نفس هست ، پس در هر ساعتى هزار شكر لازم است ، و چون اين را در نظر بگيرى و ديگر نعمتها را بر آن قياس كنى ، در هر شبانه روز براى تو هزاران هزار نعمت در هر جزء از اجزاء بدن تو ، بلكه در هر جزء از اجزاء عالم ، موجود است كه نمىتوان آنها را برشمرد ، و از اين رو خداى تعالى مىفرمايد :
وَ ان تَعُدّوا نِعمَةَ الله لا تُحصُوها 16 : 18 ( إبراهيم ، 34 ، نحل ، 18 ) « و اگر بخواهيد نعمتهاى خدا را بشماريد شماره كردن آن نتوانيد » .
و روايت است كه : « هر كه نعمتهاى خدا را در خوردن و آشاميدن خود
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 339
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٣٩