و مددكار بودن جمال در كسب فضائل نفسانى و بدنى بر اين مبناست كه زشت رو ناپسند و نكوهيده است ، و طبعها از او نفرت دارد ، پس حاجات صاحب جمال به اجابت نزديكتر است ، و جاه و منزلتش در دلها وسيعتر است . و همچنين غالبا جمال بر فضيلت نفس دلالت دارد ، زيرا چون نور نفس تمام و كامل شود پرتو افشانيش به بدن مىرسد . و از اين رو هوشياران در معرفت مكارم نفس بر هيئت بدن تكيه و اعتماد كردهاند . امّا مقصود ما از جمال آنچه برانگيزندهء شهوت است نيست ، كه اين صفت زنان است ، بلكه منظور ما پاك و برى بودن از عيوب و كم و زيادى است ، و نيز راست بودن قامت همراه با اعتدال در گوشت و هماهنگى اعضاء و تناسب خلقت چهره است ، چنان كه دلها از نگاه كردن به وى نفرت نگيرد .
و امّا احتياج فضائل جسمانى و خارجى به نعمتهاى توفيقى ، براى اين است كه مراد از توفيقى هماهنگى و الفت بين ارادهء بنده و قضا و قدر الهى است ، به شرط آنكه مراد و مقصود سعادت باشد ، و به عبارت ديگر : روى آوردن و توجيه اسباب است به سوى مطلوب .
و امّا هدايت را مراتبى است : مرتبهء اول : هدايت عامّه ، و آن ارائهء راه خير و شناساندن آن است . و مرتبهء دوم : هدايت خاصّهء ، و آن افاضات پياپى است كه از جانب خدا بر بعضى بندگان ، با توجه به مجاهدهء ايشان ، وارد مىشود . و مرتبهء سوم :
هدايت مطلقه ، و آن نورى است كه در عالم نبوت و ولايت مىتابد ، و به توسط اين نور به آنچه عقل را بدان راه نيست هدايت مىشود . و بستگى تحصيل هر خير و فضيلتى به مساعدت قضا و قدر ، و به شناخت راه خير ، ظاهر و هويداست .
و امّا رشد ، مراد از آن عنايت الهى است ، كه به انسان هنگامى كه به مقاصد خويش روى آورد مدد مىرساند ، و او را بر آنچه صلاح وى در آن است تقويت مىكند ، و از آنچه تباهى او در آن است باز مىدارد ، و اين امر از باطن است . و به عبارت ديگر : رشد هدايتى است كه انگيزه و محرّك به سوى سعادت است . و احتياج تحصيل خير و سعادت به آن از مفهوم آن روشن است .
و امّا تسديد ( توفيق صواب و سداد ) ، عبارت است از توجيه حركات به سوى مطلوب و آسان شدن آنها بر او ، تا به زودى به مقصود برسد . پس هدايت شناخت
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 320
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٢٠